Torenuurwerken te Sneek

In Sneek waren uurwerken in de Martinikerk, Kleine Kerk, Oosterpoort en Hoogendsterpoort, oftewel de Waterpoort.

Martinikerk, oftewel de Grote Kerk. In 1681 stort één van de drie toren is, waarna de overige 2 ook worden afgebroken.
De koepel op de kerk is van 1771..

Mechanisch torenuurwerk B. Eijsbouts, Asten, eerste kwart 20e eeuw, later voorzien van electrische opwinding. Trommelspeelwerk van Eijsbouts, ca. 1930. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

https://sites.google.com/site/historievansneek/home/religieus-erfgoed/grote-of-martinikerk
Als een compensatie voor het verlies van de torens werd in 1771 op het kerkdak een koepel geplaatst waarin een carillon kwam te hangen. De luidklokken van de kerk hingen vanouds in een klokhuis aan de zuidkant van de kerk. Men moet steeds bedenken dat de kerkin deze tijd (nog) stadsbezit was. Het was ook het stadsbestuur dat in 1798 een groot portaal in classicistische stijl aan de noordkant liet bouwen naar een ontwerp van stads bouwmeeser Auke Bruinsma. In datzelfde jaar werd de kerk bezit van de hervormd gemeente.

Noorderpoort (1493-1843) had in 1722 volgens een tekening, nog geen uurwerk. Ook op tekening van 1652 niets te zien. In 1770 werd het gebouw verfraaid.
Toch heeft zo te zien deze poort nooit een uurwerk gehad.
De Oosterpoort  (1490-1842) kreeg in 1740 (klopt dit jaartal wel??) een torentje in het midden, waarin een uurwerk met klok werd geplaatst.
Moet dit wellicht 1770 zijn? In dat jaar is er voor een uurwerk in Sneek betaald, zie hieronder.
De Hoogendsterpoort (1492-heden) oftewel Waterpoort, kreeg in 1776 een koepeltje en een uurwerk!

Waterpoort. In 1613 ontstane overbouwing van de toegang te water tot de stad aan de zuidelijke hoek, versierd met schilderachtige torenspitsen en topgevel. Restauratie 1878. Klokkenstoel met klok van J. Borchardt, 1776, diam. 49,5 cm. Mechanisch torenuurwerk B. Eijsbouts, Asten 1938, no. 1242. Electrische opwinding. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

 



 

Jaartal Omschrijving Bedrag
1642 frans sioerts smyt ofte slotmaker betaelt drie ende tachtich gg 10 st
dat foor t onde houden ende Reper fan ons stadts oerwercken folgens
d ordynantyen fan de datum des 5 december 1642 by Tepma tekent
87-10-0
1645 Den 15en xbris 1645, Frans Sioerdts van 't repareren der urwercken soo in de groote als kleine kerk. 45-10-0
1647 Dito Frans slotmaecker van arbeitsloon verdient aen de beide uurwerken 41-18-0
1679
(24-11)
nr. 44. ditto betalt aen de hopman hennema feertegh car gl 19 st, ter saeke
aen het uuruarck ferdient blijkt by d dordenantij
40-19-0
1683 dito de vroedsman Nauta betaalt acht en veertig gg wegens het vergulden
van de wijsers aan de grote kercke etc volgens specif: ord: en qtie met nr. 52
48-0-0
1684
(9-1)
dito Hijlke Sipkis betaalt drie hondert veertig gg wegens 't groot uurwerck
etc volgens specif: ord en qte: met nr. 77
340-0-0
1770 Den 1 October betaalt aan H J Dijkstra Drie hondert ses en veertigh Car gls agt wegens verdeint arbeidsloon ende aan t verniewt uurwerk volgens specif: ord:tie: en qtie N 135 346-8-0
1770 Den 1 October betaalt aan Pijter Nessink Tweehondert tien Car gls seven strs wegens verdient arbeidslon ende aan t nieuw uurwerk volgens specific: ord:tie: en quitie: n. 136 210-7
1773 specificatie ten laste van de stad Uit order van Heeren Boumester Pitter Minnema en Josep Noijon. Het Uierwerck van de stad port gehald den 11 Februarij met min knegt 8 gatten verbost en aen het slagwerck geheel verbeter en verderts schonmakt en alles wer in order gebragt en oock aen het Stad Huis Klok wat aen arbeit met Min knegt 12 dagen gearbeit en den 5 Mart weer in de Stad Port gebragt.
Dags 1 gulden 10 stuves soomma 18 guldens
Andries Lammerts Raelta Sneek den 11 Mart 1773
18-0-0
1776 Burgermeesteren Schepenen ende Raden der Stede Sneek, ordommerende Rentmr Ype Staak te betalen aan Jacob Seldentuis de somma van Drie hondert veertien Car guls agt strs acht penn: Wegens het maken van een nieuw uirwerk op het Hoog End, het welk hem met vertoninge van qtie: in Rekeninge voor uitgave sal worden gevalideert
In kennise van mij Preeses
Claas Gosliga
314-8-8
1787 (22-9) Aan Jacob Seldenthuijs Elf Cargl: ses stuijvers waegens Reparatie aan de uijrwerk opt hoog End, en de Oosterpoort volgens twee Ordon: en Quit: met No. 56 dus 11-0-0

 

 

 

 

Uit: Beschrijving van de Stad Sneek, door E. Napjus, 1826

 

Hierboven: de waterpoort uit 1870, zoals die er voor de grote restauratie van 1877 uitzag.
Op het koepeltje is de wijzerplaat te zien.

boven: Oosterpoort op schilderij van 1829. Op het koepeltje is de wijzerplaat te zien. (bron: geheugenvannederland.nl)

boven: Noorderpoort op een schilderij uit 1820-1826. Hier is geen wijzerplaat of koepeltje te zien, wat erop wijst dat hier nooit een uurwerk in heeft gezeten.