ARTIKELS


Van Langerhove tot Longerhouw (2)
Bolwards Nieuwsblad 17 maart 1950


In ons eerste artikel vertelden we dat ds. J.W. Felix, over wie de oudjes in Longerhouw en Schettens nog met ere spreken en van wie men hier en daar nog een gedrukte preek bewaart, na zijn standplaats Opheusden, wederom naar Friesland terugkeerde, n.l. naar Heeg.
Ds. Wumkes vertelt hiervan:   

Op Sein like it yn Heech lyk as yn Longerhou, wol in geastlike merkedei. Al ier yn 'e moarn kamen de lju t alle oarden fan Fryslan, geandefoet of mei 't reau opdaegjen, dat de doarpestrjitte stie fol mei rydtugen fan de iene kant oant de oare ein. Der koe gjin lyts bern mear yn 'e tsjerke. En mei de joun sakken de lju wer f, psalmsjongend en drok yn petear oar alles what men heard hie.

En dat wie faek om nea net to forjitten, whant Felix hie soms folle fan in profeet wei. As er it hie oer de dingen fan it greate wrldtoaniel, dan seach er mear as in oar. Guon laken der om, mar letter moasten hja bikenne: Dmny hie gelyk. Syn wurd rekke dan ek net yn 'e mist wei. As men to Heech komt kin men it jitte gewaer wurde. De ldsten dy't der God freezje, kinne sa net de rige optelle, dat nder syn preekjen ta ynkear komd binne.

As er yn ien fan syn brieven seit: To Heech binne folle bern yn it evangeelje mines', sprekt er oars nog oars as de wierheit

Dmny makke folle wurk fan it fragelearen. By de catechismuspreek moasten 'n pear fragelearders yn it hek foar de preekstoel sitte. As it dan bygelyks oan de 33e Snein fan it Heidelberchske learboekje ta wie, dan frege er bgl.: "Akke van der Werff t hoefolle stikken bestiet de wierhaftige bikearing fan de minske ?" Dan stie Akke oerein en antwurde: "Ut twa stikken, t it fstjerren fan de lde en t de forizenis fan de nije minske."
Dmny sei drop: "Tankje jo; jo hawwe goed antwurde."

Men kin neigean oft dit it jongfolk frijmoedigens joech. Dmny lei it der dan ek op oan om arbeiders yn Gods keninkryk to kweekjen. Sa moasten de ldste fragelearders soms in bibelske skiednis mei de jongerein behandelje. It drokke en folle wurk waerd him bytiden to oermnsk, dat hy koe it net mear by hlde. Der kaem him gjin sliep mear yn de eagen. Hy frege doe ried oan de oan de ld-godsillige dokter Fokke to Mantgum, en dy joech him to hlden om mar tige mei de hannen to bodzjen en in heap sn fan de iene ein fan syn tn nei de oare to kroadzjen. Sa hat er dien en hy fleure lokkich wer op. 

Voor de verdere levensbeschrijving van Ds. Felix verwijzen we naar het geciteerde werk nl. "It Frysk Reveil".

De oudste inwoner van Schettens, vroeger te Longerhouw, de heer Gatse Roedema, kan nog veel anecdotes uit de tijd van Felix vertellen. Zijn grootvader was toen nl. koster te Longerhouw en moest de grote schare van koffie voorzien. Van heinde en verre kwam men om Ds. Felix te beluisteren. De vrouw van een kapitein uit Harlingen kwam reeds 's zaterdagavond om eerst 's Maandagsmorgens weer te vertrekken.

Lange voetreizen werden gemaakt en van Welsrijp en Tzum kwam men per trekschip. De kerk was tot in de uiterste hoeken bezet, men zat zelfs tot in de vensterbanken en Ds. Felix moest soms halsbrekende toeren maken om de preekstoel te bereiken. Soms volgde zijn vrouwtje hem om haar zitplaats te bereiken, haar man die groot van postuur was, vasthoudend aan een slip van zijn jas.

Veel merkwaardigs biedt het Longerhouw van vandaag de bezoeker niet. Verdwalen kan men er moeilijk, want de enigste straat is met blauwe bordjes als "Buren" aangegeven. Ook staat er voor de woning van Mensonides  (Schraarderlaan) thans een wegwijzer.

"Jammer " zei een Longerhouster, "want nu verdwaalt er niemand meer, vroeger kwam er hier nog wel eens een auto, die zich verreed".

Dit antwoord tekent wel de landelijke rust van "Langerhove", dat overigens een bezoek zeer zeker wel waard is, als was het alleen maar om het prachtig houtsnijwerk aan de preekstoel. De vijf panelen zijn kunstig uitgesneden en stellen achtereenvolgens verschillende artikels van het Apostolieum voor, n.l.:

1. Geboorte; 2. Kruisiging; 3. Opstanding; 4. Hemelvaart; 5. Laatste oordeel.

De anonieme houtsnijder heeft met grote liefde en vaardigheid ieder detail bewerkt en het kunstwerk - waarschijnlijk gemaakt voor de nieuwe in 1757 gebouwde kerk - is vrijwel ongeschonden bewaard. Ik hoorde de anecdote vertellen, dat de preekstoel vervaardigd was door de Bolswarder houtsnijder Gerben Wobkes, die ook de preekstoel in de Martinikerk aldaar vervaardigde, maar dit lijkt ons onwaarschijnlijk. In ieder geval zou de preekstoel dan honderd jaar ouder zijn dan de kerk. Of is dit mischien aleen het geval met de panelen ? Een nader onderzoek lijkt mij de moeite waard.

De niet erg hoge toren is middeleeuws, maar toont tekenen van verval. Voor enkele jaren heeft men door overpleistering (het was in 1927 en de uitvoerders hebben wel wat onsmakelijk hun initialen aan de top van de zadeldaktoren vereeuwigd), de zwakke plekken trachten weg te werken. Het karakteristieke wat onze bakstenen zadeldaktorens zo kenmerkt, ging hierbij voorgoed verloren en thans is de toren - die niet zuiver recht, maar enigszins krom is - voorgoed geschonden: de bepleistering brokkelt af, de muren wateren in, de haan is verdwenen, het daklood vertoont nog de sporen van de Maartstorm, de wijzerplaat is wijzerloos en de dakpannen zijn gedeeltelijk weggewaaid, alles tesamen een vrij troosteloos gezicht.

Naar wij vernamen wil men een poging doen "Monumentenzorg" voor de toren te interesseren. Of dit zal gelukken, betwijfelen we hoewel wij het zouden wensen. We hoorden reeds zeggen, dat er aan de toren niets mocht worden veranderd, mischien is dit een teken ten goede, hoewel men de verwaarlozing niet te lang moet laten duren. De klok, waarop o.a. de ook thans te Longerhouw nog bekende naam Mensonides voorkomt, keerde naar de oorlog terug maar bleek te zijn gescheurd . Dit euvel is thans echter weer hersteld.

Longerhouw is zelfs door dichters bezongen, zeiden we in de aanhef van ons eerste artikel. Inderdaad moet het dorpje wel tot kunstuiting inspireren, als het daar goudvergoten ligt, beschenen door de dalende zon.
Zo heeft Johs. Couperus het gezien, toen hij schreef:

As hie Gods eigen masterhn,
Mei sin en nocht yn 't greidel
n
Dit lytse doarp delset.

Dan hie it wis net skoaner kind
Sa moai, as wie 't in
lde print
fan jierren, jierren her

De tsjerke hie in stompe toer
Yn gouden gloed fan sinnefj
r
Op in moaije maitiidsjoun

En tusken grien en beamguod yn
blinkt hjir en d
r in reade skyn
Yn mannich finsterr
t

Sa leit dit doarpke, kreas en skoan
In pearel oan in keningskroan
Yn 'e stilte fan 'e joun

Is dit vers, op muziek gebracht door Jouke Douwinga, aan de Longerhousters bekend ? Heeft een zangvereniging het al eens ingestudeerd ? En kennen ze de kostelijke persiflage, die Wybren Altena "De ballade fan Longerhou" noemde. En weet men dat er ergens in Bolsward van Longerhouw een prachtig aquarel hangt ?

Toen ik onlangs in Longerhouw rondscharrelde voor het verzamelen van gegevens voor deze artikeltjes zei iemand: De hynstehlderij fan Osinga en dernei binne jo tpraet."

Hoewel ik ook de hengsten zeer waardeer, leert bovenstaande toch dat er zelfs van een klein dorpje nog veel te vertellen valt. Wat wij gaven waren slechts enkele aantekeningen in aangeklede vorm. Een werkelijk historisch onderzoek zou nog veel meer aan het licht brengen.

de J.