Historie Schettens - Longerhouw

deel 99: Naamsaanneming 1811, deel I (juli 2008)


In 1811, Napoleon was al een tijdje aan het bewind hier, moest iedereen in Nederland een achternaam kiezen. In het noorden was dit bepaald nog geen gewoonte en hadden de meeste mensen enkel een zogenaamde patroniem; vadersnaam achter de voornaam. Bijvoorbeeld Bauke Arjens, Tjeerd Douwes, etc.  Bij het gemeentehuis van je woonplaats moest je je achternaam opgeven. Ook van de toenmalige dorpsgenoten zijn de aktes bewaard gebleven. Vrouwen werden geacht de achternaam van hun vader of broers aan te nemen en behielden deze 'meisjesnaam' ook na hun trouwen. Het hoofd van het gezin, meestal de man, deed aangifte en gaf de familienaam door aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Hierbij werden vaak ook de namen van de dan nog levende kinderen (k) en kleinkinderen (kk) vermeld. Was de vader inmiddels overleden, dan gaf de moeder 'acte de presence'. Omdat de gezinshoofden vrij waren een naam te kiezen, kwam het ook voor dat broers verschillende achternamen kozen. In deze aflevering de inwoners van Longerhouw. Bij een aantal gezinshoofden staat een andere woonplaats, maar dan woonde een kind te Longerhouw. Meestal betrof dit dan dienstmeiden of knechten. Behalve hun voornaam werd ook de leeftijd in jaren vermeld. 

Een mooi voorbeeld van naamaannemig zijn de broers Jan Tjeerds en Douwe Tjeerds. De eerste noemde zich Hofstra maar zijn broer, die ook de jongste van het gezin was, noemde zich De Jong !  Een gaaf voorbeeld van een patroniem is Rein Lolkes, die de achternam Lolkema aanneemt (Lolkema betekent 'zoon van Lolke'). Predikant Johannes Ageus Lemke had als één van de weinigen reeds een achternaam, maar ook hij diende dit opnieuw vast te leggen. Ook een bijzondere achternaam heeft Jelle Jelles Postma. Terwijl zijn broer zich Nauta (latijns voor schipper) ging schrijven, noemde hij zich Postma. Deze naam heeft niets met postbezorgen te maken, maar verbergt een groot drama in zich. Zijn vader is verdronken in de Akerslootermeer op 10 februari 1773, een half jaar voor zijn geboorte in augustus. Zijn moeder noemde hem Jelle, gelijk als zijn vader. Dit was overigens een vrij algemeen gebruik, dat een kind vernoemd werd naar zijn ouders indien die kort daarvoor was overleden. Dat hij zich Postma ging noemen kwam dus van het woord 'Postuum'. Ook de latijnse variant Posthuma of Posthumus kwamen voor en hebben dezelfde achtergrond.
 

Naam aangever Woonplaats Namen van (klein) kinderen
Bakker, Thomas Dooyes Longerhouw k. Dooye 32, Anne 28, Maike 26 kk. Ultjen 6, dochter van  Dooye, Thomas 4 zoon van Dooye
Eisinga, Eise Heins Longerhouw k. Elske 15, Maike 14, Hein 10
Hiemstra, Bauke Arjens Hallum k. Akke 41, Longerhouw, Antje 38, Ferwerd, Arjen 36 kk. (van Arjen), Antje 8
Hofstra, Jan Tjeerds Longerhouw k. Hitje 7, Tjitske 5
Jongh, Douwe Tjeerds de Longerhouw k. geen
Cremer, Maaike Douwes Balk k. Aafke (gestorven, vader is Roelof Lamberts ook gestorven), Hylckjen 31, Harich, Douwe 23, Longerhouw, Jantien 21 jr. en 9 mnd. Oudega (H.O.N.) Geert 16, Lambert 11 jr. en 9 mnd., zie Jacob Jans de Graaf (de vader)
Lemkes, Johannes Ageus Longerhouw k. geen
Lolkema, Rein Lolkes Longerhouw k. Hitske 17, Jeltje 16, Jurjen 13, Jan 10, Johantje 9, Pieter 7
Meer, Sjerpje Fokkes de Stavoren k. Huite 23, Molkwerum, Ymk 24, Longerhouw, Grietje 20, Stavoren Vader: Wiebe Huites ( + voor 1817)
Postma, Jelle Jelles Longerhouw k. Jelle 2
Rolma, Mourus Philippus weduwe, Jetske Klazes Bolsward k. Dieuwke 30, Philippus 28, Tjerkwerd, Renske 26, Hartwerd, Lykeltie 23, Longerhouw, Tettie 20, Tjerkwerd, Sjoerd 18, Wommels Mayke 11
Roos, Fonner Pieters de Longerhouw k. geen.
Tekema, Dirk Taekes Bolsward k. Taeke 60, Longerhouw, Antje 51, Jan +, Rein + kk. (v. Taeke) Tjitske 21, Longerhouw, Dirk 20, Burgwerd, Tjerkje 17, Longerhouw, Lolke 14, Trijntje 12, Matjes 8, Ytje 6, alle 4 te Bolsward; (v. Jan) Imkje 30, Witmarsum, Siebren 24, Burgwerd, Tjerkje 23, Sjieuwkje 19, beiden te Tjerkwerd, Foppe 17, Bolsward, Johannes 16, Burgwerd, Jetske 12, Rein 10, beiden te Bolsward; (v. Rein) Hiltje 14, Burgwerd
Werff, Sible Sjoerds van der Longerhouw k. Sjoerd 17, Dirk 15, Liskjen 20, Antje 18, Marijke 12

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: http://historie.buwalda.nl (zonder www)