Historie Schettens - Longerhouw

deel 85: 


In 2000 verscheen 'It Wrede Paradys' van schrijver Hylke Speerstra. In dit boek beschijft hij emigratiegolf van Nederlanders naar Amerika, zoals die na de 2e wereldoorlog op gang kwam. Dit titel van het boek verraad de omstandigheden waarin ze terecht kwamen, wat in schril contrast stond met de vaak hooggespannen verwachtigingen. Een eeuw eerder was er echter ook al een emigratiegolf naar Amerika op gang gekomen. Toen waren ook de slechte economische omstandigheden debet aan de landverhuizingen. De grote landbouwcrisis duurde van 1879 tot 1895 en de gedaalde zuiveluitvoer zorgde voor lage melkprijzen en als gevolg daarvan lage arbeiderslonen. Het waren dan ook vooral deze categorie inwoners die ons land verlieten. Toen in 1872 de eerste lijndienst van Rotterdam naar New York werd geopend stond niets een emigratiegolf meer in de weg.

Dat deze ontwikkelingen bepaald niet aan onze dorpen voorbijgingen, blijkt wel heel duidelijk uit het feit dat amper een jaar na de opening van deze lijn, 4 complete gezinnen uit Schettens emigreerden. Met kinderen erbij waren het zo'n 22 personen, wat neerkwam op meer dan 10% van het totaal!!  Uit de bevolkingsregisters, zoals die in het gemeentehuis bewaard worden, blijkt dat ze allemaal op dezelfde datum zijn uitgeschreven en dezelfde bestemming hadden; namelijk Noord Amerika.

Tiete Rijpma was al sinds 1854 inwoner van Schettens en liet in 1858 een nieuwe woning bouwen, waar nu Tjitte Buma woont. Hij was toen kuiper. Een kuiper was iemand die o.a. vaten, kuipen en emmers maakte. Iemand met zo'n beroep genoot een zeker aanzien en omdat hij een woning liet bouwen zal een niet geheel onbemiddeld zijn geweest. Toch zal ook de landbouwcrisis hem behoorlijk hebben geraakt. Zijn vertrek luidde het begin in van de Spijksma's in Schettens. Het was de van Parrega afkomstige Tjalling Piers Spijksma, die in febr. 1873 de woning kocht en het vak van kuiper hier voortzette.

Feike Stremler was geboren en getogen Schettenser. Hij was arbeider en woonde na zijn huwelijk in een diakoniewoning aan de Witmarsumervaart.

Jorke Westra was ook op en top Schettenser en was een volle neef van Feike Stremler. Hij woonde naast zijn neef in de woning van ondergetekende en was arbeider.

Jurjen Dijkstra huurde tot 1866 de kleine kerkeplaats op de Marnedijk van de kerkvoogdij. Hierna woonde hij in 'de buurt' van Schettens tot zijn vertrek. Ook zijn carriere verliep hier spiraalneerwaarts; van boerebedrijf, toen koopman en later winkelier. Zij vestigden zich in Orange City wat later Middelburg genoemd werd, in de staat Iowa.  Zij waren een van de eerste emigranten die zich hier vestigden en behoorden tot de stichters van de gereformeerde kerk in Middleburg. Zij gaven land voor de inrichting van een begraafplaats en voor de kerk. Jurjen Tjerks overleed 25 juni 1906 en is begraven te Middleburg, Sioux County, Iowa.

Van bovengenoemde 4 gezinnen is dus alleen van de laatsten bekend naar welke staat ze vertrokken en wat er van hun terecht is gekomen. In het bevolkingsregister werd alleen genoteerd dat ze vertrokken naar Noord-Amerika en verder helemaal niets. Vaak namen de verhuizers niet eens de moeite om het te melden aan de ambtenaren. In zulke gevallen werd het pas later geconstateerd en genoteerd. Het zou dus mogelijk kunnen zijn dat alle personen naar dezelfde staat zijn vertrokken, maar dat is dus nog niet na te gaan. Wel is er de bekende website van Ellis Island, maar daar beginnen ze vanaf 1892.

Datum vertrek Bestemming Namen Huisnummer Kinderen
28-3-1873 Noord-Amerika Tiete Baukes Rijpma en Grietje Joukes Wiersma Woonden te Schettens op nr. 28 (nu Bittenserpaed 16)

Bauke en Doetje

28-3-1873  Noord-Amerika. Feike Durks Stremler en Antje Johannes Rosier Woonden te Schettens op nr. 13B (nu Van Osingaweg 2).

Kaatje, Nieske, Trijntje

28-3-1873 Noord-Amerika. Jorke Jans Westra en  Trijntje Gerrits Wezel Woonden op nr. 12 (nu Van Osingaweg 6) 

Jan, Haikje, Gerrit, Doutzen, Frans

28-3-1873 Noord-Amerika Jurjen Tjerks Dijkstra en Sjoukjen Sjieukes Boersma Woonden tot 1866 op de kleine kerkeplaats, te Schettens. Hierna woonden ze op nr. 25c (nu Van Osingaweg 38).

Wybrigje, Tjerk, Sjieuke, Jan

 

Bijgevoegd een foto van het echtpaar met hun  7 kinderen ca. 1895 
Achterste rij van links naar rechts: Hessel, Tjerk (Charlie), Jan (John), Corneliske (Kate), and  Sjouken (Joe)
Voorste rij van links naar rechts: Antje (Annie), vader Jurjen (Jurian), moeder Sjouke en Wybrigjen (Winnie)

Er zijn brieven uit de periode 1884-1905 bewaard gebleven van de correspondentie tussen Jurjen Tjerks Dijkstra en zijn zus Antje, getrouwd met Yeb Jacobs Tiemersma (bevinden zich in Calvin College (Michigan). De originele  brieven zijn via Antje Tiemersma-Dijkstra terechtgekomen bij een dochter uit haar eerste huwelijk met Douwe Foekes Wynia, n.l. Corneliske Wynia, die later trouwde met Age Foekes Jongema. Een dochter uit dit huwelijk, Akke Jongema die later trouwde met Jongema, liet de brieven na aan  R. Miedema Jz in Hoogeveen.

De brieven staan vermeld op: http://www.calvin.edu/hh/letters/letters_d.htm

André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: http://historie.buwalda.nl (zonder www)