Historie Schettens - Longerhouw

deel 83: Schoolmeesters te Schettens, deel II


Door: Hartman Sannes (1890-1956)
Uit: Nieuwsblad van Friesland, voortgezet in 'Heerenveense Koerier'
1941-1948

Onderwijzer Sannes verzamelde bijna alle schoolmeesters van Friesland, van 1600 tot 1950. Zo kwam ook onze gemeente aan de beurt, waarin dus Schettens vermeld staat in aflevering 16. Aangezien het een lang artikel is, wordt het over drie histories verdeeld. Momenteel is De Fryske Akademy op projectbasis bezig om deze gehele verzameling (digitaal) toegankelijk te maken. 


De Schoolmeesters van Wonseradeel, in den loop der tijden (vervolg)

16. SCHETTENS en LONGERHOUW.

Omstreeks Aug. 1693 werd Jacob Martens schoolmeester te Schettens; ik denk dat hij een broer van Jan was, omdat hij in de Rekening van 1694 Jacob Reijtsma heet. Hij werd in Mei 1694 schoolmeester te Schraard. Hij ontving 50 gld. tractement per jaar.

Zijn opvolger als schoolmeester te Schettens was mr. Broer Pijtters, die hier omstreeks Augustus 1694 in dienst trad. Hij ontving steeds 50 gld. per jaar, benevens iets voor kerkschoonmaken en seder 1697 per jaar 10 gld. uit de z.g. Oortjesgelden. In Augustus 1698 is hij hier getrouwd met Urseltje Pijtters, ook van Schettens; hun zoon Pijtter werd 28 Juli 1700 gedoopt, doch is jong gestorven. In Juni 1702 vertrok het echtpaar naar Wons, waar hij ook schoolmeester was.

Najaar 1702 werd mr. Gerlof Gorrijts schoolmeester te Schettens. Het tractement bleef 60 gld. per jaar. Hij kwam van Idsegahuizen, waar hij, zoals we reeds zagen, getrouwd was met Trijntje Obbes. De 24e November 1715 werd hun zoon Seerp gedoopt, 20 Maart 1718 Gorrijk, eerder waren er reeds dochters. Hij nam ook het vak van schoenlapper en is hier tussen 28 Augustus en 26 November 1719 overleden, oud 48 jaar. Men gunde de weduwe een gratiejaar.

In Augustus 1720 evenwel kwam mr. Gerrijt Eeltjes. Evenals zijn voorganger schreef ook hij de kerkvoogdij-rekeningen in 't net. Lang heeft hij hier niet gestaan; reeds in Juni 1722 is hij vertrokken, blijkbaar naar Zurich, waar sedert dien tijd een mr. Gerrijt Eelckes voorkomt. In October 1722 worden de kosten wegens het stemmen van een nieuwe schoolmeester verantwoord: 7 gulden. 19 st. 8 penn. De verkozene was: mr. Aate Wazes Hiddama; hij aanvaardde zijn kerk en schooldienst hier met Augustus 1722. Den 19 Aug. 1727 is hij hier getrouwd met Sijbrich, de dochter van mr. Gerlof Gorrijts bovengenoemd. Ze heet hier Siijbrich Gerlofs Heemstra en was 18 Sept. 1707 gedoopt. Men zou haast in de verleiding komen, haar voor een nakomeling uit het geslacht van Grote Pier aan te zien, die immers ook steeds versleten werd voor een Heemstra, en wiens vader en zoon ook Gerlof heetten. (Zie het artikel van O. Postma in "It Heitelan" van Febr. 1936). Den 18 Sept. 1728 werd hun zoon Watze geboren, 10 Maart 1730  Gerlof, 14 Febr. 1732 Meindert, en in 1738 Bancke. Beide echtelieden komen in de lidmatenlijst van 1765 nog voor. Mr. Aate komt hier in 1775 nog voor als schoolmeester. Het tractement bedroeg steeds 60 gl. en 1 gl. voor "besemen, en olij tot de clock". Af en toe ontvangt hij - blijkens de Kerkvoogdij-rek. - geld voor 't maken en lappen van schoenen voor kerkewezen. Ook kreeg hij jaarlijks ongeveer 5 gl. voor 1/2 schouw turf, waarvoor hij ten behoeve der kerkgangers des Zondags in de school een vuur moest aanleggen. Ongeveer in 1777 is de oude meester overleden.

In Mei 1778 kwam mr. Klaas Hendriks Elzinga heir als schoolmeester; zijn vrouw heette Antje Ulbes. Den 4 April 1783 werd hier nog hun zoon Hindrik geboren. Kort daarna, in Mei 1783, vinden we hem als schoolmeester te Kornwerd.

Zijn opvolger is ongetwijveld geweest Pijtter Haijes Robijn, die we hier als schoolmeester aantreffen 12 Aug. 1789 (Wons.dl E4). De 2 Mei 1790 is hij hier getrouwd met Dieuke Sjoerds van Witmarsum. Nog in hetzelfde jaar vertrokken ze naar Burgwerd.

In 1791 werd Klaas Pieters Dijkstra schoolmeester en dorprechter te Schettens. Hij trouwde hier 22 Mei van dat jaar met Foekjen Tjeerds van Engwier en was afkomstig van Kornwerd. Hun zoontje Pieter werd hier 23 Febr. 1792 geboren. Hij heeft hier gestaan tot 1796, toen de school vacant was (Lw. Crt) en heet in 1799 nog old-schoolmeester van Schettens (Wons.dl. IJ 36). Blijkbaar heeft hij geweigerd de bekende "Verklaring" van 11 Maart 1796 te tekenen, wat het Prov. bestuur toen eiste.

zijn opvolger zal geweest zijn Taeke Haaijes Robijn, die we hier reeds in 1801 aantreffen. Zijn vrouw was Celia Durks; hun zoontje Haaye werd hier 28 Sept. 1806 geboren. Deze meester was blijkbaar een broer van mr. Pijtter bovengenoemd. Hij was tevens schoenmaker en vroeg in de Lw. Crt. van 8 Mei 1802 een schoenmakersknecht!  In 1817 was het gemiddeld aantal leerlingen slechts 10. Het inkomen, dat nog steeds door de Kerk betaald werd, beliep nu f 100, benevens de schoolpenningen en vrije woning. Een rang heeft mr. Taeke nimmer behaald; hij schoolmeesterde  maar voort op zijn "Algemene Toelating", die de schoolmeesters volgens de Wet op het L.O. van 1806 moesten aanvragen. Zijn gedrag en vlijt heeten in de meergenoemde lijst van 1822 "matig". In 1823 erd er een nieuwe school gebouwed. In de zomer van 1826 heeft mr. Taeke voor de post bedankt. 

De school werd nu provisioneel waargenomen door Jacobus Regnerus Fockens. Hij was geboren in 1801 en in 1819 ondermeester te Bolsward; in dat jaar behaalde hij in April den 4e  en in Oct. de 3e rang. Te Schettens sloeg hij weer aan de studie en verkreeg in Oct. 1827 de 2e rang, waarna hij de 12 Nov. 1829 als schoolmeester naar Makkum vertrok. Deze lange provisionele waarnemeing staat in verband met een actie door Longerhouw gevoerd om een eigen school te verkrijgen. De 20 Sept. 1830 werden de Hervormde Floreenplichtigen van dat dorp in de kerk opgeroepen ter vergadering om o.a. "te delibereren over het beroepen van een bijzonderen Onderwijzer voor hun Dorp". Blijkbaar is er niets van gekomen; in de lijsten van 1836-1837 (Fr. Volksalm.) komt geen school van Longerhouw voor.

Intussen was aan de school te Schettens provisioneel benoemd Auke Willems Wezel (1829), die na het mislukken der plannen van Longerhouw, de 1 Oct. 1832 zijn vaste aanstelling verkreeg. Hij was een zoon van de Makkumer meester Wilem Gerrits Wezel en daar 12 Sept. 1802 geboren. Als kwekeling bij zijn vader verkreeg hij in April 1829 de 4e rang, waarmee hij tot de waarneming der school in Schettens geroepen werd. Hierbij is 't gebleven; wel verwierf hij nog de trouwacte (2 Jun 1832 met J. Sleefstra), doch reeds de 16 Maart 1839 is hij overleden.

Wordt vervolgd


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: http://historie.buwalda.nl (zonder www)