Historie Schettens - Longerhouw

deel 65: Krantenknipsel:  'Schettens, in de loop der eeuwen  I'


Uit: Bolswards Nieuwsblad 5 mei 1950

Destijds beloofden we een artikel over Schettens te schrijven. We kunnen het best vergeven, dat verschillende inwoners van Schettens ons al eens aan de jas trokken, het wachten duurde ook wel wat lang. Toch was het niet uit gebrek aan stof, zoals verondersteld word. Juist andersom.
Hoewel we geen tijd en gelegenheid hebben gehad al de bronnen over dit dorpje te raadplegen, is er toch zoveel van te vertellen, dat wij rustig onze tijd moesten afwachten, teneinde in enkele artikelen over Schettens in de loop der eeuwen te kunnen schrijven.

In een oud boek lazen we Schettens aangeduid als volgt: "een klein dorp van 15 stemmen, niet verre van Bolswerd aan de Witmarsumervaart. Onder dit dorp ligt 't buurtje Bruindijk, en de State Ozinga, alwaar eertijds woonde de Grietman Sybrand van Ozinga, die deze Grietenij  met verscheidenen watertochten en scheidsslooten heeft verbeterd" en in een nog oudere kroniek: "dit dorp was gelegen onder de Grietenij van Wonser-deel; daar het huys Osinga stond. De Parochiekerk moest den Proost van St. Jans Kerke te Utrecht acht Schilden betalen, te weeten Borgondische schilden, doende volgens S. v. Leeuwen 2 gulden vijf stuivers".

Op 15 juni 1722 maakte J. Stellingwerf van het toenmalige Osingastate te Schettens, destijds bewoond door Hotse van Aysma, een tekening die thans nog in het Fries Museum is te bezichtigen. Deze Hotze overleed enige jaren later want in de Leeuwarder Courant van 4 Maart 1775 lezen we in een advertentie de volgende oproep: Wie eigendom meent te hebben op de grafkelder van wijlen Jhr. Hotze van Aysma ab Lauta en andere grafsteden in de kerk te Schettens, doe daarvan aangifte bij den Schoolmeester Aate Watzes aldaar.

Hopelijk komen we op de Osinga's en de geschiedenis van Osinga-state, die later degradeerde tot "boerhuyzinge" en waarvan bij. op 10 mei 1861 de aanbesteding  van herstellingen plaats vond (toen bewoond door Y.C. de Haas) nog in een afzonderlijk artikel terug.
Momenteel hebben we nog geen voldoende gegevens tot onze beschikking over de oudste geschiedenis van Schettens, die zich verliest in het grijze verleden.
Veel historische vondsten zijn ons ook niet bekend, of het moest al zijn het feit, dat op 22 aug. 1845 een arbeider bij het graven van een dam te Schettens een gouden munt vond van Rudolf van Diepholt (gekozen tot bisschop van Utrecht in 1431), welke munt thans nog in het penningkabinet te Leeuwarden is te bezichtigen.
De geschiedenis van Schettens bepaalt zich behalve de "vechtgeschiedenis" rond Osinga-State, voornamelijk tot die rond kerk en school. Zowel van de predikanten als van de schoolmeesters zullen we een zo volledig mogelijke lijst publiceren. Beide geschiedenisen hebben hun ups en downs gekend. Zo raakte op 23 April 1796 het schoolmeestersambt te Schettens  bijv. vacant, omdat de fungerende schoolmeester aldaar weigerde de verklaring af te leggen volgens publicatie der representanten, d.d. 11 Maart.
In de Franse tijd had men dus reeds soortgelijke maatregelen als later in de Duitse. Op 23 April 1823 vergaderden de Floreenplichtigen in de dorpskerk te Schettens over het afbreken der oude en het weer opbouwen van de nieuwe school en onderwijzerswoning.
Volgens bekomen mondelinge overlevering verdiende de schoolmeester destijds f 60, waarvoor hij tevens het klokluiden en doodgraven moest waarnemen terwijl hij met schoenmaken voor bijverdienste moest zorgen.
Op oude kaarten staat Schettens afgebeeld met z.g. stompe toren, het normale type voor de Friese dorpen.Op 8 Jan. 1806 confereren de dissenters te Schettens of zij de dorpstoren van de Herv. gemeente wegens bouwvalligheid zullen afstaan.
Hoe dit besluit precies is gevallen is ons niet bekend , wel dat op 31 Mei 1816 het afbreken van de toren te Schettens wordt aanbesteed.

In 1865 komt de kerk aan de beurt, terwijl in 1878 het houten torentje (in de geest van het tegenwoordige van Exmorra) vervangen wordt. Bij de graafwerkzaamheden vond men de fundamenten van twee (?) torens, de voorlijker hadden gestaan. De kerk beweegt zich te Schettens dus in Oostelijke richting! Voorheen heeft ook Schettens een pastorie gehad , die stond achter de (oude) school. Hoeveel predikanten er te Schettens en hoeveel er te Longerhouw (deze gemeenten zijn voor zover we kunnen nagaan kerkelijk steeds gecombineerd geweest) hebben gestaan, kunnen we uit onze gegevens niet meer nagaan. De tegenwoordige kerk bevat ongeveer 140 zitplaatsen. Als historische bijzonderheden worden er nog en helm en een degen in bewaard, terwijl een 20 pieken van de voormalige schutterij helaas niet meer aanwezig zijn.
De heer Gatse Roedema, de oudste inwoner van Schettens, aan wie we veel gegevens danken, vertelde ons, dat ze bij een feest  nog eens zijn gebruikt en sedertdien zoek geraakt. De heer Roedema was (na een klimpartij over de ringmuur, daar het hek gesloten was) tevens zo vriendelijk  ons in de kerk de zeer fraai en historische grafzerken te tonen. De zerken daterend uit de "gouden eeuw" laten ons zien met welk een liefde en toewijding, maar ook met welk een vakmanschap men vroeger de graven dekte.Zeer fraai is b.v. de uit 1637 daterende steen van "Juffrov Tyempck van Osynga zijn huysvrou oud 60 jaar" en van "Juffrov Atke van Aygama oud 46 jaren" uit 1623.De steen uit 1625 van "Den edelen manhaften Jonckheer Janke van Osinga Grietman" spant echter wel de kroon.
Hoewel (wat ouderwets) in de preekstoel een stoof zorgt voor de dominee's warme voeten, gaat ook Schettens met de tijd mee.Onlangs kon door de vrouwenvereniging aan de Ned. Herv. Kerk een electrische verlichting worden aangeboden. Thans is het aantal inwoners van Schettens 322, dit is ruim driemaal zoveel als in 1749. Toen noemde het Quotisatieboek voor Schettens n.l. 90 inwoners, ingedeeld als volgt.

Douwe Douwes, gering boer..................600  3  1
Freerk Sipkes, zeer gering boer..............500  3 1
Tjalling Jarigs, zeer welgesteld boer.......5000 5 -
Evert Johannes, wed, welgesteld boerin..3000  4 -
Wytse Hanses, welgesteld vrijgezel.........300 1  -
Pieter Tjallings, gem. boer......................500  5  4
Nog een kostganger........................................1
Douwe Sytses, welgesteld boer...............1000  5  4
Bee Mijnderts, gering boer........................500 3  4
Pyter Ates, gem boer..............................1500  3  -
Sjoerdje Sibles, arm ellendig vrouw...................1
Douwe Sybrens, welgesteld boer.............3000  1  -
Siebren Doekles, wedn. gemeen vrouw......700 2  -
Doekle Sybrens, ger. slagter............................2  1
Willem Heerkes, ger. boer.........................500  2  4
Nog een kostganger..........................................1
Jan Lolkes, ger. slachter.............................500  2  2
Sjoerd Sybrens, ger. boer..........................700  3  1
Meynte Meyntes, ger. boer........................500  2  -
Sybren Pieters, wed. gem. oud vrouw........500  1  1
Ate Watses, gering schooldienaar...............300  4  2
Durk Theunis, zeer gering arb. ...........................2  3
Lolke Jans, arm oud man....................................1  -
Jacob Jans, ger. arbeider.....................................2  2
Jan Sybrens, timmerman.............................300  2  -
Douwe Jans, ger. vrijgezel..........................300  1  -
Jan Broers, gering vrijgezel.........................300  1  -
                                                                 -----------

Samen                                                              63  27

Achter de namen is het belastbare inkomen vermeld en tevens het aantal personen boven en beneden de 12 jaar.

Wordt vervolgd.


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl