Historie Schettens - Longerhouw

deel 55: Ds. Sypkens


Schettens en Sypkens

Twee woorden, die wel een beetje opelkaar lijken en die, zo lijkt het tenminste, ook nog bijelkaar hoorden. De genealogie van Sypkens, die zich voor en groot deel afspeelde in de provincie Groningen, kende veel dominee's. De 'rechtzinnigheid' zal deze familie een bepaalde faam hebben opgeleverd, waardoor zij 'populair' werden. Vlakbij onze dorpen was de vader van 'onze' Willem, Sypke Hayo Sypkens, van 1828-1837 predikant te Idsegahuizum-Piaam. Deze combinatie zat in dezelfde 'ring' als Schettens-Longerhouw, dus zo lagen de contacten er al spoedig.
Sypke had namelijk nog een jongere broer die ook predikant was te Lutkegast (prov. Groningen). Toen de toenmalige dominee van Schettens-Longerhouw, Willem Antoni van Meurs, in september 1840 dan ook werd beroepen en vertrok, probeerde men deze Sypkens naar onze dorpen te krijgen.

Kerkeraadsboek Schettens:  'Op heden den 11 December 1840 had te Longerhou de stemming van eenen Predikant plaats en werd door den Kerkenraad beroepen met eenparigheid van stemmen den weleerw. Zeergel. Heer Rutger Adolf Benthem Sypkens, predikant te Lutke Gast Prov. Groningen'

'Op den 19 December 1840 is bij den Kerkeraad ontvangen berigt van den beroepen Predikant R.A.B. Sypkens, waarbij hemeerw. gemeend heeft voor de roeping naar deze Gemeente te moeten bedanken, gelijk hij bedankt heeft.'

Na deze Rutger Sypkens, werd nog Arnoldus Werumeus Buning, predikant te Oostermeer en Eestrum, beroepen maar ook die bedankte. Deze ds. Buning was op dat moment trouwens ook niet de eerste de beste. Hij stond vanaf 1830 te Oostermeer en was één van de bekendste dominees van het Friese Reveil. In het gelijknamige Friestalige boek van dr. G.A. Wumkes gaat ook een hoofdstuk over hem.

Na deze 'afwijzing' bleek dat men Sypke Hayo, die een paar jaar eerder een beroep naar Elspeet had aangenomen, nog niet was vergeten.

Kerkeraadsboek Schettens:  '24 Maart 1841: Derde stemming in onze nog vacerende Gemeente. De Vergadering van Herv. Floreenpligtigen was wederom zeer talrijk. De stemmen worden opgenomen en hebben deze uitkomst, dat de Eerw. Heer S.H. Sypkens predikant te Capelle in Noordbraband eene meerderheid heeft van elf stemmen boven den Eerw. Heer Cand. Th.C.C.B. van Assen vroeger gemeld, docht niet als zoodanig verklaard, wegens ingeleverde protesten en Contraprotesten.'

Sypkens, die toen Elspeet al had verruild voor Kapelle, werd ondanks de meerderheid van stemmen, niet beroepen, omdat er prostesten ingediend werden. E.e.a. staat uitvoerig opgetekend en de uitslag was dat het Classicaal bestuur van Harlingen, besliste dat kandidaat Beilanus Van Assen werd beroepen en het ook aannam.

Het was de tijd na de 'afscheiding', die in 1834 door ds. De Cock was begonnen. In Schettens vond geen afscheiding plaats, maar Schettens werd wel één de weinig echt rechtzinnige bolwerken . In Friesland waren de meeste grootgrondbezitters niet op de hand van deze zogenaamde orthodoxen en hierdoor waren de meeste dorpen 'vrijzinnig'.  De predikanten werden toen namelijk nog gestemd door de floreenplichtigen, dit waren de mensen die land bezitten. Wat de 'richting' van dominee Beilanus van Assen was, is mij niet bekend. Wel van zijn opvolger Jan Wouter Felix (vanaf 1848), die zeer bekend is geworden als 'orthodox' predikant. Hij was de steunpilaar van de 'vereniging van deVrienden der Waarheid' op en was voorman van het 'Friese Reveil'. Hierin zaten ook twee zonen van Sypke Hayo Sypkens, te weten Willem Sypkens en Gerard Jan Sypkens. Gerard stond o.a. in 1857 te Anjum en vanaf 1861 te Sexbierum.

Ds. Felix nam 19 oktober 1851 afscheid van onze gemeente, en toen begon ook weer het beroepen van een predikant. Achtereenvolgens werden eerst ds. Jan Hendricus Guldenarm (Engwierum), Johan Hendrik Carel Hanewinckel (Ravenstein en Dieden), opnieuw ds. Jan Hendricus Guldenarm, Arnoldus Werumeus Buning (ja dezelfde als hierboven, maar nu in Stedum predikant) om tenslotte voor de vijfde keer bijelkaar te komen, meestal in de kerk. Nu werd beroepen kandidaat Willem Sypkens.

Kerkeraadsboek Schettens:  '1852 8 october. Heden werd bij den Kerkeraad het berigt ontvangen dat de WelWeerw: Heer Willem Sijpkens cand: bij het Prov: Kerkbest: van Utrecht op den 24ste September l.l. beroepen tot Predikant alhier, die beroeping, onder inwachting van de vereischte approbatien, in de vreeze des Heeren heeft aangenomen. Ten gevolge darvan word besloten, dit berigt op de drie eerstvolgende zondagen aan de gemeente van den Predikstoel te doen afkondigen, en op de daaraanvolgende maandag, zijn de 25ste October Kerkeraardsvergadering te houden'

Willem Sypkens werd geboren op 21 september 1828, als zoon van Sypke Hayo Sypkens en Aleida Bertha Hulsewe. Hij is dus 24 jaar als hij als hij wordt beroepen naar Schettens-Longerhouw. Hij zou worden hier bevestigd door zijn oom ds. Rutger Adolf Benthem Sypkens, maar maar die ‘zich gaarne, om het jaargetijde, daarvan wenschte verschoond te zien'. De handoplegging gebeurde toen door zijn neef Louis Rinzes Kijlstra, predikant te Oppenhuizen-Uitwellingerga en de consulent A.W. Vermeij, predikant te Exmorra.

Na Longerhouw stond hij dus vanaf 1855 te Scharnegoutum, in 1858 te Hijlaard, Loosduinen vanaf 1862, Veenendaal vanaf 1865, Elburg 1867, Groningen 1877 en was emiritus vanaf 1899.

Bijzonder is dat hij in zijn woonplaats Longerhouw zijn bruid vond. Dit werd Aafke Jans Hofstra, geboren op 4 aug. 1836. Zij trouwden op 5 nov. 1853 te Wonseradeel, toen Aafke net 17 jaar oud was. Zij overleed echter al op 2 april 1861. Willem hertrouwde hierna met jonkvrouwe Elisabeth Pauline Quarles van Ufford en daarna met Willemina Elisabeth Hoefhamer.

Op 16 December 1855 nam  'onze geliefde leraar Ds. Willem Sypkens'  afscheid van onze gemeente met de woorden 2 Petrus 3:18, want hij vertrok naar Scharnegoutum-Loenga.   Toen moest er weer beroepen worden en werk er 'natuurlijk' gekeken of er nog familie van Sypkens beroepbaar was. En jawel, het eerste beroep werd uitgebracht op Fransiscus Johannes Stroman de Grave, predikant te Lollum, en een oom van Willem Sypkens.

Toen deze bedankte kwamen de floreenplichtigen opnieuw bijeen en kozen nu Ds. Henricus Eskelhoff Gravemeyer, predikant te Losdorp. Tja, op het eerste gezicht een nieuwe naam, maar bij nader onderzoek bleek ook zijn moeder een Sypkens te zijn en alhoewel de gegevens verder nog ontbreken, is ook deze Henricus waarschijnlijk een oom van Willem Sypkens. Het mocht echter niet baten, ds. Gravemeyer bedankte en mede door grootgrondbezitter baron Van Pallandt werd nu de liberale predikant D.J. Westerloo gekozen.

Belangrijkste conclusie van dit onderzoek naar de Sypkens-familie, was niet alleen de familieverbanden tussen vele beroepen predikanten, maar meer nog dat de dorpen Schettens-Longerhouw, een hoofdrol speelden in het 'Friese Reveil'.  Samen met de dorpen Garijp, Oosthem en Scharnegoutum, waren zij een oase van rechtzinnigheid in het overwegend liberale Friesland. Maar hierover een volgende keer meer.


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl