Historie Schettens - Longerhouw

deel 47: Osinga State te Langweer


Heel bekend binnen onze dorpen is natuurlijk Osinga State, die voorheen stond op de plek waar nu de boerderij van de fam. Veldhuis staat. Er is echter nog een state (geweest) met dezelfde naam; in Langweer. In de geschiedenisboeken is deze Osinga State zelfs nog bekender geworden dan die te Schettens. Waarschijnlijk komt dit omdat de state langer als zodanig in gebruik is geweest door de grietmannen van de grietenij Doniawerstal. In de nieuwbouwwijk Camminghaburen te Leeuwarden is één van de vele straten die vernoemd zijn naar beroemde states in Friesland, Osingastate. Uit de verklarende tekst blijkt namelijk deze straat vernoemd te zijn naar de state te Langweer !

Er blijkt echter een heel duidelijke verbintenis te bestaan tussen beide woonhuizen. Osinga State te Schettens heeft echter oudere papieren omdat hier al sinds generaties werd gewoond. Tiempck van Osinga trouwde met Schelte van Aysma en zij gingen de state te Schettens bewonen. Haar broer Sijds van Osinga, zoon van Sijbrand van Osinga en Ath van Aggama, werd grietman van Doniawerstal. Hij werd dit in 1619 en deed pas afstand van dit ambt in 1652, toen zijn zoon Sijbren van Osinga hem opvolgde als grietman.

Hoe Sijds grietman van de grietenij Doniawerstal kon worden is nog niet bekend, maar kan door vererving zijn ontstaan. Mischien dat deze gemeente meer geld in het laatje bracht of prestigieuzer was, want Sijds was anders zeer waarschijnlijk grietman van Wonseradeel geworden. Hij was al een tijdje grietman toen hij op 7 mei 1631 een stuk grond kocht waar hij de nieuwe Osinga State liet bouwen. Zoon Sijbrand zal het waarschijnlijk tot zijn dood in 1679 hebben bewoond. Omdat zijn huwelijk met Jacoba Aepckesdr. Tjaerda van Starkenborgh kinderloos bleef, blijkt hij de laatste mannelijke Van Osinga te zijn geweest.

Nadat de grietmannen Willem van Haren en zijn zwager Taco van Burmania beide de state hadden bewoond, kocht Catharina Johanna van Eysinga het huis. Zij was getrouwd met Allard van Burum, die in 1705 grietman werd van Doniawerstal. Hij was het die Osinga State het aanzien gaf die bekend is van twee tekeningen. In 1713 heeft hij het namelijk opnieuw laten optrekken. Jacobus Stellingwerf, die we ook kennen van de enigste tekening van de Schettenser state, heeft kort hierna een tekening van de state gemaakt. Hierna werd de state lange tijd 'Burum' genoemd, ipv Osinga State.

Schoonzoon Johan Vegelin van Claerbergen was de volgende bewoner van de state. Hij was getrouwd met Cecilia Ibella van Burum, de dochter dus van Allard. Na hem werd bewoner grietman Frans Julius Johan van Eysinga, een kleinzoon van Johan en Cecilia. Vervolgens ging zijn zoon Schelte Hessel Roorda van Eysinga het bewonen. Maar de laatste pleegde daar in 1829 zelfmoord waardoor de state 7 jaar onbewoond en onaangeroerd bleef. Halverwege de 19e eeuw kwam Osinga State in handen van de familie De Beaufort, die de state op een gegeven moment ging verhuren. In 1887 werd de state tenslotte op afbraak verkocht en werd tegelijkertijd veel waardevolle interieuronderdelen verwijderd en elders in Nederland herplaatst. Dit blijkt uit  een uitvoerig artikel over deze Osinga State, geschreven door.Herma v/d Berg. Niet alleen 'ontdekt' ze dat Athony Coulon hoogstwaarschijnlijk het gebouw heeft ontworpen voor Allard van Burum, ook beschrijft ze waar bovengenoemde onderdelen naartoe zijn verhuisd. Zo prijkt o.a. de schouw uit de eetzaal, nu in het Academiegebouw te Utrecht en een buffetnis bevindt zich nu in het Huis Leeuwenburg te Neerlangbroek, die eigendom is van Jhr. W.H. de Beaufort.

De geplande afbraak werd afgesteld maar wel werd de gehele bovenverdieping eraf gesloopt en werd de edele state verbouwd in meerdere arbeiderswoningen. Pas in 1938 velde de slopershamers de laatste restanten en kon de totale nieuwbouw, op basis van 18e eeuwse tekeningen van Osinga State, beginnen. Het werd in gebruik genomen als gemeentehuis, wat duurde tot de samenvoeging van de gemeenten Doniawerstal en Haskerland tot de nieuwe gemeente Skarsterlan in 1984. Momenteel is het in particulier eigendom en dus niet te bezichtigen. 

Vermeldenswaard is nog dat ook de straat waar de state aan ligt 'Oasingalaan' heet, en dus vernoemd naar de state is.


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl