Historie Schettens - Longerhouw

deel 44: Overeenkomst Marnedijk


Dit keer opnieuw een overeenkomst uit een Schettenser kerkboek. En wel uit het oudste kerkvoogdij boek die loopt van 1611-1715, jawel meer dan 100 jaren financiele verslagen in één boek: dat lukt nu nooit meer....  
Er is in deze overeenkomst al geruime tijd ruzie tussen Arum en Schettens over het onderhoud van een stukje Marnedijk, bij Bruindijk. Hierdoor werd er geen onderhoud meer gepleegd, zoals ophogingen. Deze dijk, nu niet meer dan een rijweg, was in die tijd nog een zeewerende dijk, omdat de Marneslenk, die tot aan Bolsward toe liep, de omringende dorpen, waaronder Schettens en Longerhouw, immer bedreigde. De burgemeester, grietman Aijlva, liet het toen maar zelf maken, maar nam zelf zitting in een soort bestuur die moest beslissen wie de kosten moest opdragen. Arum werd veroordeeld in het grootste deel van de kosten en onderhoud van de Marnedijk, namelijk 2/3 deel. Om nu voor altoos de scheidslijn duidelijk aan te geven werd er een soort steen neergelegd en werd er een houten paal in de grond geheid. De acte werd, zoals vermeld, in allebeide kerkeboeken geschreven en ondertekent door 3 personen uit Arum en 2 uit Schettens.

De kwaliteit van het eeuwenoude Schettenser kerkvoogdijboek is nog redelijk te noemen, al ligt het wel grotendeels uitelkaar. Op de eerste pagina van de overeenkomst mist helaas een klein gedeelte waardoor van de 2e zin een aantal woorden missen. Mischien dat dezelfde overenkomst in het Arumer kerkboek, wel intact is, dan kunnen die woorden een volgende keer vermeld worden.


Also tusschen de dorpen Arum ende Schettens (voor ?)
enige Jaeren quaestie geresen ende tot nochtoe g(een accoord is..??) 
over sekere vijftiendehalve roeden dijcke op den marnedijck 
die dienvolgende bij de laeste verhoginge van dien door aen-
schrijvinge van mij Jo. Tiaerd van
Aijlva grietman van Wonseradeel in den Jare 1628 gevallen
als quastieus bij de respective gemeenten der voorschreven
dorpen onopgemaeckt gelaten sijnde, door ordere van mij
grietman Aijlva en op dubbele costen bestedet sijn
tot laste van die gene die nae examinatie van de saecke
naermaels daertoe gerechticht solde werden bevonden ende
parthien om dusdanige ende andere costen in het toecomende
t'eviteren, hun door hunne respective gecommitteerden
namentlijcken d'Eersame Tiaerd Wijbes, Wierd Agges,
en Lijuwe Jansen Pibema van wegen het dorp Arum
ende d'erentveste Sioerd Tierx Hoijtinga Mederechter
van voorschreven deele met Sijtse Sijbrens Woggema
van wegen den dorpe Schettens, hebben verclaert, genegen
te sijn, de voorschreven hunne quaestie te stellen tot arbi-
tragie en de decisie van ons Jo. Tiaerd van Aijlva griet-
man voorschreven ende Mennone Hillebrants secretario van
deele voorschreven; soo ist dat parthien bij ons ten wedersijden
gehoort ende verstaen sijnde, deselve eintlijcken bij onse
Intercessie ende inductie deses aengaende sijn verdragen
ende inder vrintschappe overeengecomen ende geaccordeert
in voegen dat het dorp Arum van nu voortaen van desen
quastieuse vijftiendehalve roeden dijck tot laste van de 
gemeente aldaer, sal hoeden ende onderholden de ellifste
halve roeden ende de gemeente van de dorpe Schettens
de resterende vier roeden, sijnde dienvolgende bij de
respective gecommitteerden ingewillicht, dat in plaets
van de steen, duslange op de scheidinge van parthien
dijcken gelegen hebbende, eenen ander groter steen
aldaer vier roeden suijdelijcker gelecht sal werden
ende daernevens noch geheijt ende geslagen eenen pael aen-
wijsende den scheidinge van parthien dijcken voorschreven
ende soo hierover verscheidene oncosten sijn gevallen
is bij ons grietman ende secretario verstaen, ende oock
bij parthien (:  nae voorgaende communicatie met hunne
respective gemeentsluijden daerover geholden :)
geaccepteert
dat van alle deselve costen bij die van Arum de twee
ende het dorp Schettens het resterende dardendeel
doorgaens geholdet en gedragen sullen werden, waer
mede dan parthien in dese hunne quastie eintlijcken ende
al verdragen ende ontscheiden sijnde, hebben elcx in hun res-
pecte ende qualiteit aengenomen ende belooft, gelijck sij doen
bij desen elcx anderen het effect van desen accorde onwe-
derroepelijcken  te praesteren onder hypothecatie ende submissie
soo des nae rechte enichsins mach werden gerequireert
ende om alle misverstanden voor het toecomende in
desen voortecomen, is desen acte van accord  (:  neffens
ene gelijckluijdende ten kerckeboecke van den dorpe 
Arum  :)
  alhier te boecke gestelt ende bij de gecommitteerden
respective volgens hunne last, neffens ons griet-
man ende secretario met hunne gewone subscriptien
ende handen, tot eene geduerige memorie, ondergetekent
en bevestiget, binnen den dorpe Witmarsum desen XII en
Novembris XVI  C drie ende dartich, de post is alhier
nu te verstaen dat het dorp Arum de voorschreven dijck
van nu aff sal moeten repareren ende onderholden van Schet-
tenser laen ofte opreed aff tot aen den pael ende
steen alsnu op de scheidinge Noord off Noordwestwarts
aen te slaen ende leggen.             

Act. Ut: S:

                                            Wyerdt Agges zn.

Tiaerd Wijbes                        Lijuwe Jans
eigen gestelde 
handt merck                            Sijtze Sijbrens

Sijuerdt Tijercks                        
1633                                       40    M. Hillebrants  

Tiaerdt van Aijlva                        1633     12    11
1633


 

quaestie  kwestie
roeden  Lengte maat, 20 voet = 5 meter 1 roede=(12, 16, 18 of 20 voet),
30 roeden = 113 meter
125 roeden (ca. 450 m).

Roe of roede, zowel lengte als oppervlaktemaat. Ook hier verschil in
lengte. Zo onderscheidde men de Rijnlandse, Amsterdamse, Stichtse, Gelderse en Groningse roede, alle met een lengte tussen de drie en half en vier meter. Als oppervlaktemaat was een vierkante roede ongeveer 15 vierkante meter. Na de invoering van het metrieke stelsel gelijk aan een are, tien bij tien meter. Oudtijds gold een roede ook als inhoudsmaat voor turf. Dan bevatte een roede ongeveer 450 stuks.

Uit het boekwerkje "Genealogyske paedwizer en list fan Testaminten" van R.S. Roarda : een streek is 0,002264 meter.
Hij hanteert de (konings) roede (= 3,91278 meter), de voet is daarvan 1/12 deel (= 0,326065 meter), de duim is daarvan weer 1/12 deel (= 0,027172 meter) en de streek daarvan weer 1/12 deel (= 0,002264).

examinatie  ondervraging
parthien  partijen
t'eviteren te voorkomen
gecommitteerden die aangesteld zijn
secretario  secrataris
Intercessie ende inductie tussenkomst en van invloed
gerequireert verzoek indienen
subscriptien onderschrijven (na een handtekening)
Act. Ut: S:  (actum ut supra) gedaan/geschied als boven

André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl