Historie Schettens - Longerhouw

deel 35: Charterboek 1542 (Schettens)


In 1542 was ons land, dus Friesland, onderdeel van het immense Habsburgse koninkrijk. Het toenmalige Friesland had dit gedeeltelijk aan zich zelf te danken omdat in de eeuw ervoor er zich een grote burgeroorlog afspeelde tussen de zogenaamde Schieringers (veelal dorpelingen) en de Vetkopers (stedelingen). Uiteindelijk werden er van beide kanten vreemde mogendheden bijgehaald om het pleit in hun voordeel te winnen. Echter de door de Schieringer partij binnengehaalde Saksen (onder het gezag van Albrecht van Saksen)  namen het heft in handen en hierdoor begon in 1498 het Saksich bewind. Dit feit is in 1998 nog uitgebreid herinnerd omdat toen Friesland 500 jaar als bestuurlijk eenheid bestond. 
Echter door onvrede over nieuwe maatregelen, zoals belastingen, ontstonden er voortdurend opstanden en oorlogen. In 1515 verkochten de Saksers Friesland aan Karel van Habsburg, ook wel Karel V.

Natuurlijk kon Karel V zelf niet alle landen die onder het rijk vielen daadwerkelijk besturen. In de Nederlanden, waaronder dus Friesland, liet hij dit over aan het centrale bestuur onder leiding van een landvoogd, die in Brussel zetelde. Van 1531 tot 1555 was dit een zuster van hem, koningin-weduwe Maria van Hongarije. Zij was het die in 1542 opdracht gaf tot het opstellen van de zogenaamde Beneficiaal-Boeken van Friesland. Hierin werden op oppervlakte en de opbrengsten van de kerkelijke goederen genoteerd. Dit was nodig om een goede greep op deze belastingen te krijgen en grond was hiervan de belangrijkste bron. 

Ook Schettens (en Longerhouw) ontkwam (gelukkig) niet aan deze maatregel en hierdoor hebben we een van de oudste en compleetste opgaves van de huurders en 'naastliggers' van kerkelijke grond in ons dorp. Zo komen we ook hier Seerp Osinga (Oedzynga) tegen, getrouwd met Jel van Herema. Verder nog andere bekende namen, die generaties later nog in Schettens wonen. Tenslotte wordt nog de naam van de pastoor genoemd, Hero Douwes. Hij is één van de laatste pastoors omdat in 1580, nadat de Spaansen zijn verdreven, de dominee definitief zijn intrede doet.

S C H E T T E N S

Hier nae volgen die landen ende renten, den Patroon toe Schettens toecommende.

Int eerste, die zaete landts, daer Hillebrandt nv ter tyt bewoondt, ende zyn in die felffde zaete defe naeuolgende ftucken begreepen, te weeten:

Die meeden, genoempt Seuven pondemaeten, daer leggen aen t noerdt van Meyncke Claeszoon iiij. pondemaeten, ende Gercke Tyerckz. naestleger mit negen pondemaeten.
Item, vyff pondemaeten op Buyermeedt, die Perfoender naestleger aen die oesterzyde, ende Seerp Oedzynga aen die zuyderzyde.
Item, iiij. pondematen, hietende dat Schaepe landt, Ighe Albertsz. aen die noorderzyde, ende dat maedeland aen die zuyderzyde naestleger.
Item, iij. pondemaeten up die Eys, naestlegeren Heyn Jansz. ende Rienck Gaelezoon.
Item, die fenne xi, pondemaeten, naestlegeren Gercke Tierckszoen mit zyn fennen aen die noorderzyde, ftreckende mitten eyndt aen den Zylroeds wal aen t zuydt, ende die oestereyndt aen Heerck Taeckezoon landen.
Ende noch xi. pondemaeten fennen, naestlegeren Rienck Watzez. met zyn fennen aen die oesterzyde, ende Jell Taedes erffuen met een acker zaedtlandt aen die westerzyde, ytlicke pondemaete gelt te huyer achtien ftuuers.
Item, in de zaete toe Bruynghe dyck, daer Jancke Oedsz. op woont, thien eynsfen landen, ouer hooch ende leech, te huyer xv. ftuuers.

Item, noch een cleyne zaete, leggende toe Bruynghe dyck, daer Emme Tiaerdtszoon nv ter tyt op woondt, ende zyn in die felffde zaete defe naeuolgende ftucken begreepen, te weeten:
ix. Pondemaeten fennen, naestlegeren die Armen toe Bolswert, daer Jacob Jansz. nv op woondt, aen die noerdereyndt, ende mit die oesterzyde aen die Maery dyck, ende Rienck Gaelez. aen die oestereyndt naestleger
Item, die pondematen meeden, naestleger Rienck Gaelez. aen die oesterzyde ende die zuyderzyde.
Item, een pondemaete, leggende in Hesfel Gerritsz. landen, ftreckende met den zuydereyndt aen die Maery dyck.
Item, vuyt Ghercke Tierckz. zaete, daer die Patroon toecompt van Schraerdt, anderhalue gulden rente fry.
Item, van Jacob Janszoons fteedt te Brunye dyck, xij. ftuuers.
Item, vuyt Meynckes zaete, dair Bouue Haytzema Grondheer van es, thien ftuuers.
Item, vuyt Rienck Galezoons zaete, ix. ftuuers.
Item, twee pondemaeten vuyt Rynck Lolles zaete, ouer hoech ende leech, ytlicke pondemaete gelt te huyer x v i i j. ftuuers.

 

Hier nae volgen die landen ende renten, behoorende totten Pastorie toe Schettens ,waer aff Heer Hero Douwez. nv ter tyt Posfesfor es.

In den eersten, eenentwintich pondemaeten fennen, in twee fennen gelegen; die Groote fenne x v. pondematen, leggende achter des Pastooers huys, mitten oestereyndt aen t huys voorfz., ende mitten westereyndt aen Hesfel Gerrouts fennen, ende mit die noerderzyde up die Zylroeds wall, ende mit die zuyderzyde aen falige Jel Taedes erffgenaemen fennen; ende die Cleyne fenne v i. pondemaeten, leggende mitten noerdereyndt aen die Groote fenne, mit die zuydereyndt aen die Eys, met den oosterzyde aen Renck Lollis x x i j. eysnfen, ende mit den westerzyde aen faelige Jell Taedis erffgenaemen fennen.
Item, feuentien pondemaeten meeden, lighende mitten oestereyndt aen die Groene dyck, ende mit die westereyndt aen die Rydwech, daer die van Sottum ryden up die Burre miedt, met den noerderzyde aen den Patroons i i j. pondemaeten, ende mitten zuyderzyde aen faelige Reinck Gaelis i x. pondematen.
Item, thien pondemaeten meeden up Burre mied, leggende mitten noerdereyndt aen Pieter Tietkis landen, met den zuydereyndt aen Seerp Oedfinge landen, mitten oesterzyde aen Renick Watties landen, ende metten westerzyde aen Seerp Oedfinge ende Hillebrant Pietersz., die Patroons Landfaeten, landen.
Item, festehalue pondematen meeden, liggende mitten oestereyndt aen den Rydwech, daer Sottumme ryden nae den Burre meeden, ende mitten westereyndt aen Heyn Janszoons fennen, ende mitte noerderzyde aen t Mande landt, ende mitten fuyderzyde op den Zylroed wall.
Item, derdehalue pondemaeten meeden, ligghende mitten oestereyndt aen Meyncke Claeszoons landen, mitten noortwestereyndt ende noorderzyde Renick Bollis weduwe fennen, ende mitten zuyderzyde Heyn Jansz. osfe fenne.
Item, i i j. pondemaeten op die Eys, dair plegen zaedtlandt te wefen, leggende mitten zuydereyndt aen die Maerndyk, mitten noerdereyndt aen falige Jell Taeds erffgenaemen fenne, die twee pondemaeten mitten oesterzyde aen falige Renlck Gaelis landen, ende aen den westerzyde Heyn Janszoons landen.
Item, thien eynsfen, leggende mitten noerdereyndt aen Heyn Jansszoons tuyncken, mit die oesterzyde aen die Wech, ende mittten westerzyde aen Reynck Bollis eynsfen.
Item, een halue pondemaete riedtlandt, leggendemitten oester ende westereynde ende die zuyderzyde aen Gercke Tierckzoons landen.
Item, een cleyn ftuck zaedtlandt, leggende aen de zuyderzyde van den Pastorie huys, groot omtrendt die derdepart van een pondemaete.
Item defe voorfz. pondemaeten gelden te huyer x x. ftuuers, behaluen x i i i j. pondemaeten.

Hier nae volgen die pachten.

Item, vuyt Vincent Eynsfisz. zaete toe Broernghe dyck, x v i i j. ftuuers.
Item, vuyt salige Olde Seerp Oedfinge zaete, x v. blancken.
Item, vuyt salige Tyalcke Douuez. zaete, x i j. ftuuers.
Item, falige Renick Ghalis zaete, achtehalue ftuuers.
Item, vuyt Renick Watties zaete, achtehalue ftuuers.
Item, van die kercke tot Schettiens, x. ftuuers.
Item, van Douwe Tymmermans fteedt, v i. ftuuers.


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
ADRES HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl