Historie Schettens - Longerhouw

deel 19: doodsbaren te Longerhouw


Zoals de meeste kerken, hebben ook onze dorpen Schettens en Longerhouw eeuwen lang doodsbaren gebruikt om de doden naar hun laatste rustplaats te brengen. Een doodsbaar is niet meer dan een 'frame' waarop de doodskist komt te liggen. Vroeger waren deze van hout gemaakt en zoals men in die tijd gewoon was, werden ze dus ook beschilderd. Sommigen werden beschilderd met voorstellingen van beroepen, zoals in de kerk van Workum bijvoorbeeld de timmermansgilde-baar. Hierop staan naast enige teksten ook afbeeldingen van gereedschap en gebouwen. Andere baren kregen alleen een toepasselijke tekst.

In de vorige eeuw kwamen de ijzeren exemplaren meer in zwang, waardoor de oude houten exemplaren langzamerhand verdwenen. Momenteel wordt voor onze dorpen, samen met Schraard, een moderne baar op wielen gebruikt.

Voor de historie is van belang wat er van de oude baren is geworden nu ze dus al geruime tijd niet meer gebruikt worden. Wat Schettens betreft, hiervan is geen houten exemplaar meer bekend en ook de ijzeren draagbaar is wegens ouderdom weggedaan. 

 

Nu dan Longerhouw, die volgens de titel van deze aflevering, meer heeft te bieden. Net zoals Longerhouw de eeuwen door veel van zijn charme heeft behouden, blijkt hierin opnieuw dat men hier ook zuinig met zijn bezittingen omsprong. Toen een eeuwenoude houten doodsbaar, wellicht door houtworm, vervangen moest worden door een ijzeren, heeft men de tekstplankjes hiervan, een nieuw leven gegund door ze op de zijkanten te bevestigen van de nieuwe ijzeren baar. Toen al heeft men de waarde van deze planken op de juiste waarde ingeschat, want juist de teksten maakte deze baar zo bijzonder. (Onbekend is of die oude baar toentertijd ook beschilderingen heeft gehad). Helaas wordt de ijzeren baar al geruime tijd niet meer gebruikt, dus werd het exemplaar op de zolder van een garage in Longerhouw gelegd, waar het zijn dagen nu slijt. Vooral voor de tekstplankjes is het jammer dat niet iedereen ze kan bewonderen. Voor het behoud zou het een goede zaak zijn ze in een van onze kerken (bij voorkeur Longerhouw, omdat hij daar nou eenmaal hoort) een leuke plaats te geven, want op een ijzeren baar horen ze nou eenmaal ook niet. 

Nog zeer recent, namelijk in het juni nummer van De Keppelstok (Alde Fryske Tsjerken) werd over de Friese doodsbaren, een artikel gewijd. De auteur, Sytse ten Hoeve, weet van slechts 9 dorpen, dat er nog doodsbaren met geschilderde teksten aanwezig zijn. In het kort behandeld hij hierin dus ook Longerhouw.

De tekst op de doodsbaar te Longerhouw luidt:

"De dood gaat niemand hier voorbij: 't Is jong of oud; ook wie hij zij /
Waak steeds en bid en wees bereid voor 't naderen der Eeuwigheid"

"De dood is vreeselijk voor het goddeloos gewemel /
maar voor het vrome volk, een ingang in den Hemel".

De eerste vermelding in de literatuur van de doodsbaar van Longerhouw was 'Historische wandelingen door Friesland', van Jacob Hepkema (geschreven tussen 1894 en 1919). Hepkema vermeldde echter de eerste tekst onjuist, en de tweede noemde hij in het geheel niet.  Later vermeld A. Algra in zijn 'De historie gaat door het eigen dorp', dat de gedichten gemaakt zijn door Broer Johans van Abbema, wat de baar nog veel bijzonderder maakt, omdat dit, zover bekend, de enigste is waarvan dit feit bekend is. Ook hier wordt de tekst overigens foutief afgedrukt. Deze B.J. van Abbema leefde van 1800 tot 1850 en was landbouwer en kerkvoogd te Longerhouw op de plaats naast de kerk (voorheen De Schiffart *) . Deze gegevens hebbende kunnen we concluderen dat de teksten op de baar gemaakt zijn  tussen 1825 en 1850. 

Overigens blijkt de doodsbaar van Ferwoude een bijna indentieke tekst te bevatten. Deze staat nu in de timmermansschuur van de 'Aldfaerserf route'.

Als laatste blijkt op dezelfde zolder nog een authentieke houten kinderbaar bewaard te worden. Deze is ook zeer de moeite waard om te bewaren. Helaas staan er geen beschilderingen of  jaartallen op, maar hij is zeker ouder dan honderd jaar.

 

(*) Deze gegevens ontvangen van M. Visser-Van Abbema


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
Homepage: www.andrebuwalda.nl
en www.andrebuwalda.nl