Historie Schettens - Longerhouw

deel 184: Schilderij Scheltina van Aysma


 

In de vorige aflevering werd het 'ontdekte' schilderij van Schelte Hotzes van Aysma besproken.
In die tijd, dus de 17e eeuw, was het heel normaal dat er veel schilderijen werden gemaakt binnen de adellijke families.
Zie het maar als een soort fotoboek, maar dan op linnen. Uiteraard was dit alleen voorbehouden aan de welgestelde families. Op Osinga State, eeuwenlang de residentie van de families Osinga en later de Aysma's, zullen dan ook vele schilderijen hebben gehangen.
Mede omdat zowel de Osinga's en Aysma's zijn uitgestorven, raakte uiteindelijk dit bezit versnipperd en buiten beeld. Zo is er van Osinga's nog nooit een schilderij teruggevonden, dus de kans is aanwezig dat deze verloren zijn gegaan. Hetzelfde vermoedde ik ook van de Aysma schilderijen, totdat dus recent het vorengenoemde schilderij ontdekt werd.

 

Maar dan kom je soms op een spoor die je weer verder kan leiden. Zo hangt er namelijk in hetzelfde museum, dus het Stedelijk Museum te Zwolle, nog een Aysma schilderij, namelijk van Scheltina van Aysma.
 

Deze Scheltina is gedoopt op 18 augustus 1741 te Zutphen, als dochter van Hotze Scheltes Aysma van Lauta en Anna Geertruid Swaen. Daarmee is ze dus een kleindochter van Schelte Hotzes van Aysma!

Haar vader Hotze was in 1681 geboren te Schettens en was kapitein en later kolonel in het Staatse leger. Hij zette daarmee een echte familietraditie voort, want zijn meeste voorvaderen dienden ook in het leger. Zijn overgrootvader Schelte van Aysma was zelfs in 1637 bij het beleg van Breda omgekomen.

Hotze werd tijdens zijn carrière gestationeerd in de garnizoensstad Zutphen en zal daar zijn toekomstige bruid tegen het lijf zijn gelopen, wellicht tijdens een deftig diner van officieren.
Deze 'bruid' was Anna Geertruid Swaen, geboren omstreeks 1700 en waarschijnlijk in Zutphen.
Haar ouders heetten Antonie Swaen en Maria van Diemen. Antonie was commandeur aldaar; een militair bevelhebber over een garnizoen.

In 1722 staat Hotze nog vermeld als eigenaar van Osinga State te Schettens, waar hij toen vermoedelijk nog woonde. Op 23 november 1727 trouwt hij te Zutphen met Anna en zij zullen toen een riante woning aldaar hebben betrokken. In ieder geval krijgen Hotze en Anna zeven kinderen die allen in Zutphen zijn geboren. Het noodlot sloeg echter keihard toe, want waarschijnlijk alleen Scheltina behaalde de volwassen leeftijd. Omdat de overlijdensregisters van Zutphen van die jaren niet bewaard zijn gebleven valt dit niet met zekerheid na te gaan. Wel is zeker dat we later alleen nog van Scheltina vernemen en van de anderen niet meer.
Haar naam Scheltina is uiteraard afgeleid van Schelte, dus daarmee is ze vernoemd naar haar grootvader. Ze had nog een oudere broer die Schelto heette, dus die zal zeker op jonge leeftijd zijn overleden. Scheltina was een nakomertje, want er zit 6 jaar tussen haar als jongste kind en de op één na jongste.

Op 8 augustus 1762 trouwt Scheltina in Zutphen met de kapitein Wilt Hendrik van Broeckhuysen, die dus ook afkomstig is uit een militair geslacht.

 



 

Hierboven dan het prachtige schilderij van een jonge Scheltina, welke hangt in de Salon van het Stedelijk Museum te Zwolle. Ook hier staat haar echte naam niet bij het schilderij vermeld, net zoals bij haar grootvader Schelte Hotzes van Aysma het geval is. Op een losse toelichting op een A4 staat echter wel haar naam vermeld, evenals de maker van het portret. Het is namelijk geschilderd door Pieter Frederik de la Croix in 1746, een schilder uit Den Haag. Op wikipedia staat meer over hem geschreven, waarbij ook het schilderij van Scheltina als voorbeeld is meegenomen.

Op de website van het museum staat een uitgebreide beschrijving. Hier staat echter ook weer 'portret van een meisje'. Evenals bij het schilderij van 'de jongen met de hoed' is ook haar schilderij opgenomen in het hoorspel van de Izi app en vertelt Scheltina haar verhaal.

Net als bij het schilderij van grootvader Schelte van Aysma, staan ook hier rechtsboven de wapens van haar ouders geschilderd welke aan elkaar zijn gehangen met een rode knoop.
Dit zijn dus de wapens van Aysma (een klimmende leeuw) en Swaen. Deze laatste is dus een mooi voorbeeld van een sprekend wapen, met drie afgebeelde zwanen.

In een volgende blog ga ik verder in op de vraag hoe deze schilderijen mogelijk in dit museum terecht zijn gekomen.


André A. Buwalda
e-mail:
fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE:
www.andrebuwalda.nl