Historie Schettens - Longerhouw

deel 175: 50-jarig jubileum Chr. school, deel IV


In 1922 bestond de Christelijke school te Schettens 50 jaar. Dit moest uiteraard 'herdacht' worden en bij deze gelegenheid hield de secretaris een voordracht welke gelukkig (!!) in druk verscheen. In latere artikelen werd hier enige keren naar verwezen, maar niemand dit het boekje in zijn bezit had. Totdat ik het een paar jaar terug aantrof in het Gereformeerd Kerkarchief van Schettens-Longerhouw. Dit archief is overigens momenteel nog onderdeel van de Bolswarder Gereformeerde Kerk, doordat ze in 1971 fuseerden. De School op Gereformeerde Grondslag was dus opgericht te Schettens op 5 februari 1872 en zal in 2022 dus 150 jaar bestaan...
De schrijver van het boekje was Douwe Simons Scheepsma, geboren te Schettens in 1849 en woonachtig op de boerderij te Bittens (nu fam. Politiek) waarvan hij zelf de eerste steen nog mocht leggen. Scheepsma was dus begin 1922 reeds 71 jaar oud en heeft veel dus uit zijn eigen geheugen onthouden. Tenslotte had hij een druk (vergader)leven, want hij was behalve landbouwer, gemeenteraadslid, kerkvoogd en secretaris van de school.
Hieronder volgt het  letterlijke verslag in meerdere afleveringen.



Op 5 Febr. 1872, wordt dan de Chr. school te Schettens geopend. Wat daarvan staat aangeteekend, zal ik maar even voorlezen:
"Schettens, 5 Febr. '72. Deze dag was de dag der blijdschap. Op plechtige wijze werd de school ingewijd en 't moet aan 't hoofd dezer aanteekening staan: De Heere zegende ons. Ten 10 ure trad de WelEerw. Heer Rademaker, pred. te Sneek op, en sprak over het zuurdeeg, verborgen in 3 maten meels. Zoo ook moest het Chr. beginsel de kerk, de school, de maatschappij doortrekken. In ernstige en boeiende taal sprak Z.Eerw. over het hooge belang van Chr. schoolopvoeding. Ten 12 ure werden allen; die zulks verkozen, door de Commissie onthaald op 't noodige voor 't lichaam. Daarop werd de school geopend met 46 leerlingen en de onderwijzer zegenend in zijn werkkring ingeleid. Deze las Efeze 6 een hartelijk woord tot Com, ouders en leerlingen. Daarop ging men van wege de menigte toehoorders weer naar de kerk, waar door onderscheidene sprekers, het noodzakelijke en heerlijke der Chr. opvoeding werd betoogd. Hierop verzamelde men zich ten 5 ure weder in de school, waar nu het overige van den dag en avond onder voordrachten en Godsdienstige gezang werd gesleten. Zeer voldaan keerde men huiswaarts en mocht men dankbaar getuigen: "De Heere was in ons midden".
Met dankzegging aan den Heere ging met uiteen".

Nu ben ik er dan eigenlijk aan toe, wat te zeggen van de geschiedenis van 't bestaan der school. Doch vooraf nog een enkele opmerking. De vooraanstaanden hadden aldoor het oog gericht op de kerkebeurs. Op een aanvraag om subsidie van Chr. Nat. Sch. was door de Hoofdc. afwijzend beschikt, op grond, dat de school niet algemeen begeerd werd. Officieus was de heer Binkes, bewindvoerder van de eigendommen van Baron v. Pallandt, al eens gepolst, of van hem medewerking was te krijgen voor steun uit de kerkebeurs. 27 mei 1870 kwam dit bericht: Ingevolge afspraak, heb ik het gevoelen ingewonnen van den heer Van Pallandt, over de betaling van het tractement van een onderwijzer voor een bijzondere school, uit de kerkefondsen te Schettens, en heb ik daarop bericht ontvangen, dat de heer Van Pallandt daar zeer tegen is, zoodat zijnen floreenen daar tegen zullen stemmen. Deze omstandigheid heeft vertraging in de hand gewerkt.

5 Febr. 1872. Van '72 tot en met '81, is er maar 12 keer een vergadering gehouden. Stil en rustig ging 't onderwijs zijn gang, en nam gaandeweg in bloei toe. De Openbare school liep nagenoeg leeg. Slecht een paar leerlingen bleven er ten slotte. Wel een bewijs, dat de Chr. school een goede reuk verspreidde, temeer omdat schoolgeld van al de leerlingen werd geheven, hoewel 't Openbaar onderwijs kosteloos was. Hoekstra was danig in zijn nopjes, als hij bezoek van de pl. schoolc. had gehad. Dadelijk de stap er in, en vertellen, dat de heeren wel bevredigd schenen over den gang van 't onderwijs. De heeren van de pl. schoolc. allen liberaal, en de gemeenteraad in Wonseradeel in z'n overgroote meerderheid, waren het bijz. onderwijs zeer gram.

Toen, na opening van een Chr. school te Makkum, in 1863, de heeren bemerkten, dat er meer dorpen in de gemeente waren, waar zich tegenzin tegen de Wet openaarde, en 't crediet voor 't openb. onderwijs daalde, bedacht de Raad een prachtig middel, om die dompers een hak te zetten. De Raad besloot, om het openb. onderwijs in 1870 kosteloos verkrijgbaar te stellen De bijz. scholen leegpompen. Een der Wethouders moet eens gezegd hebben, in de hitte van den strijd: er zal te Wons een openb. school komen, al zullen de muren ook met rijksdaalders opgezet worden.

Ondanks het kostelooze van 't openb. onderwijs, nam de bloei van 't Chr. onderwijs in de gemeente zienderogen toe. Maar niettemin schaamden B. en W. zich niet, in 1881 in een officieel stuk te zeggen:
"Tot aan het jaar 1870 heeft schoolgeldheffing bestaan. Ze is toen afgeschaft, teneinde het schoolbezoek te bevorderen. Dat doel is daarmee volkomen bereikt. Het getal leerlingen, in verhouding tot het zielental is sedert belangrijk gestegen.
Zij durfden wel wat te zeggen. Want hoe zat het? Volgens officieele gegevens, bedroeg 't getal leerlingen op de openbare in 1866 per 100 zielen 12,46 en op de bijz. scholen 1,33, zaam 13,79. In het jaar 1879 op de openb. 11,84 en op de bijz. 5,71, zaam 17,55. Dus die statistiek bewees zonneklaar, dat vermeerdering van het getal leerlingen niet kwam door 't kostenloos openb. onderwijs, maar door 't schoolgeldheffend bijzonder onderwijs. In 1866 waren er in Wonseradeel op de Chr. scholen 153 leerlingen, en in 1881 787

wordt vervolgd


André A. Buwalda
e-mail:
fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE:
www.andrebuwalda.nl