Historie Schettens - Longerhouw

deel 166: Armengoederen en Armbesturen in Friesland, deel III


In 1902 verscheen bij uitgeverij Meijer & Schaafsma te Leeuwarden, een boekwerkje genaamd 'Armengoederen en armbesturen in Friesland (van de 14e eeuw tot heden), historisch-juridische schets'. Dit boekje was geschreven door de belangrijke historicus en jurist Pieter (P.C.J.A.) Boeles  te Leeuwarden. In dit boekje is voor het dorp Schettens een interessante rol weggelegd. Ik denk dat daarvoor twee redenen zijn aan te wijzen. In de eerste plaats was er net een rechtzaak geweest tussen de kerkvoogden van Schettens (toen nog zelfstandig!) en de diaconie van Schettens-Longerhouw. In ons eigen archief is hiervan veel bewaard gebleven overigens. Dit proces had uiteraard de grote belangstelling van jurist Boeles, die dit mooi kon gebruiken voor zijn onderzoek. Verder kon Boeles gebruik maken van het vanaf 1605 aanwezige Schettenser archief, in tegenstelling tot vele andere dorpen waar veel minder bewaard is gebleven. In 1906 werd het gehele onderzoek nogmaals opgenomen in het periodiek 'De Vrije Fries', waarvan hieronder de gedeeltes volgen waarin Schettens behandeld wordt. Nu het laatste deel, nr. drie.

Rectificatie:
In het Viadukt nummer van maart stond dat de woning, waar de voorouders van Sven Kramer gewoon hebben, nu bewoond wordt door de familie Fries. Dit moet echter Rimca Smit zijn.


Armengoederen en Armbesturen in Friesland
(van de 14e eeuw tot heden)

Historisch-Juridische schets
door Mr. P.C.J.A. Boeles
advocaat en Procureur te Leeuwarden

Uit: De Vrije Fries, 1906

Pagina 136-137-138

Het dorp in de 19e eeuw.

Terwijl dan aan den eenen kant door het reglement op de administratie der kerkelijke fondsen van 1823 de wig gezet werd tusschen de gecombineerde kerk- en arm voogdij, zoowel door de bepaling van artikel 7, waarbij aan het Prov. College werd opgedragen eene scheiding dier administratiŽn te bevorderen, als door de veranderingen in het aantal (drie, vijf of zeven) en de wijze van verkiezing der kerkvoogden (art. 1), veranderingen die geene rekening meer hielden met eene dergelijke combinatie en die de keuze bij Ątourbeurt" door hervormde floreenplichtigen en hoofden van huisgezinnen stilzwijgend afschaften; aan den anderen kant werd de kerk-armvoogdij onmogelijk gemaakt door des wetgevers vermeerderde belangstelling in het armwezen. Het Ąreglement op het bestuur ten platten lande in de provincie Friesland", vastgesteld bij K. B. van 23 Julij 1825, droeg in art. 40 de benoeming van algemeene armvoogden op aan den grietenij-raad, een college, dat overeenkomt met den tegenwoordigen gemeenteraad. Overal kwamen er nu 'in de dorpen afzonderlijke algemeene armbesturen, althans in naam 1) en op plaatsen waar de kerk-armvoogdij niet gescheiden is, werden zij daarnaast opgericht, hetgeen b.v. te Schettens het geval was en tengevolge had, dat in de combinatie van kerk- en armvoogdij, de armvoogdij, nu zij niet meer behoorlijk als algemeen armbestuur konde werkzaam zijn en niet meer behoorde tot het organisme van den Staat, langzamerhand weg kwijnde, evenals een lichamelijk orgaan, dat niet meer gebruikt wordt, en in de maag der kerkvoogdij verdween ; slechts enkele rudimenten, gewoonlijk bestaande in subsidiŽn aan de algemeene armvoogden herinneren aan de oorspronkelijke samenleving van kerk- en armestaat. Laat mij eindigen met iets te zeggen over de geschiedenis van het dorp in de 19e eeuw, hetgeen met het oog op hen, die niet vertrouwd zijn met de geheimen van het Friesche gemeenterecht niet geheel overbodig schijnt te zijn. Men denke niet, dat het Friesche dorp met de revolutie van 1795 zijn zelfstandig bestaan verloren heeft. Zulke eeuwenoude organisatiŽn , laten zich zoo maar niet wegdecreteeren en niettegenstaande Friesland, onder Napoleon, tijdelijk in 93 marien verdeeld is geweest, herleefde na de restauratie ook weer de dorpshuishouding.

1) Soms werd een der kerkvoogden door het gemeentebestuur tot algemeen armvoogd benoemd.

Bronnen
http://nl.wikipedia.org/wiki/Pieter_Boeles_(1873-1961)
http://images.tresoar.nl/wumkes/periodieken/dvf/dvf-0280-1906-20.pdf

Einde


Andrť A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl