Historie Schettens - Longerhouw

deel 143: Binnendiken en Slieperdiken, deel III


In 1954 werd er een dikke pil geschreven over de oude binnendijken van Friesland. Schrijvers waren de ingenieurs K.A. Rienks en G.L. Walther die deze prijsvraag hadden gewonnen, welke uitgeschreven was door de Fryske Akademy uit Leeuwarden. Het geheel bestaat uit twee delen: een boek van zo'n 550 pagina's en een daarbij behorende atlas, waarin de situaties van de vele dijken met plaatjes werd verduidelijkt. Het boek geldt nog steeds als standaardwerk en is een belangrijke bron op onderzoeken op dit gebied.
Hoofdstuk XII (12) gaat over de Marnedijk, die voor onze dorpen zo'n belangrijke rol heeft gespeeld door de eeuwen heen. Omdat het boek in het Fries is geschreven, is dit stuk dus letterlijk overgenomen in deze taal. Nu de derder aflevering in het Fries dus.


vervolg

2 Lizzing

De Marnedyk is rounom yn it terrein maklik werom to finen. Dat jildt binammen foar de einen, dr nou rydwegen op lizze, nl. dy tusken de Kliuw en de Trije Diken, tusken Bolswert en de Harkesyl, de Kathsterdyk, it stik drwei troch Wytmarsum oan 'e Griene Dyk ta en it ein tusken de Hanialeane en de wei fan Arum nei Kimswert, dat as Lange Dyk bikend stiet.

De Kattedyk en de Griene Dyk, de Sktelbankdyk en de Arumer Grienedyk binnen oan it goed biwarre  dyksprofiel to sjen ddlik lde wettekearingen.
De bruorredyk, snt de oanliz fan 'e pndyk tusken de Trije Diken en Bolswert (1844) as forkearswei bten 't wurk set, is fgroeven, mar maklik werom to finen oan 'e btendykssleat; hjir en dr binne jit dyksstealen, sa'n 14 m breed, oarbleaun. By de Trije Diken stiet it Hartwerter Ald Tolhs der op. De dykssoal steane op plakken stekken op; de binnensleat binne ek einen fan biwarre bleaun. Westlik it Julianapark to Bolswert is de dykssoal sa'n 15 m breed. De forbining drwei mei de Snitserpoarte to Bolswert is troch de bibouwing fordwoun.

Binnen de btengrften fan Bolswert, d.i. tusken de Snitserpoarte en de Blauwe Poarte, folge de wetterkearing de Dyk, de Heechstrjitte, it Greatsn en de Dykstrjitte (sj. sitewaesje n. 2). Lyk as by de silen yn Bolwert bisprutsen wurde sil, hat de dyk yn 'e std in skoft hwat in oar tras hawn.

De oanliz fan 'e nije betonwei tusken de Ofsltdyk Frysln-Noardholln en Bolswert (1940) makke, dat in eintsje fan 'e Marnedyk noardwestlik de doe ek forfallen brge De Marnesyl as rydwei ttsjinne hie en dat op 'e hichte fan Sotterum (nder Skettens) gns in stik bten gebrk kaem. By it oanlizzen fan de pndyk Bolswert-Wytmarsum-Harns (1854) waerd in bocht by de Lytske Klaver fsnien; Djipperterhiems Alddyk, dy't letter bihannele wurde sil, sleat dr op 'e Marnedyk oan. De binnensleat fan 'e fsniene bocht en in stikje dykssoal binnen biwarre bleaun.

De breedte tusken de Marne- en de Harkesyl is sa'n 12 14 m.
Tusken de Harkesyl en it punt, dr't de Skraerder Himdyk op de Marnedyk oansleat, is fan de lste neat oarbleaun. It perseel bou jowt lykwols gench oanwizing om oan to nimmen, dat de wetterkearing dr op lein hat (sj. sitewaesje n. 3).

De Kattedyk leit in heech stik yn, nei alle gedachten fan de oarspronklike dyk. De breedte is dr 13 m tusken de sleatten, de krnhichte op in plak neffens de topografyske kaert 2.26 m + S.P.

De pleatsen to Kathuzum steane op 'e wl fan 'e Marne, dy't grif foar wetterkearing tsjinne hat. De Kathsterdyk, nou in platte, smelle wei, jowt de yndruk oan 'e binnenkant de wl to lizzen; hy sil lykwols heger west hawwe.

Tot Wytmarsum sleat de dyk op de doarpsterp oan. Noardeastlik dy terp is nou in fsnijing to merkbiten; in eintsje wei, in dykshs en in sleat wize it eardere dykstras oan.

De Griene Dyk falt op troch de koarte, rjochte einen en troch de bank heakse bochten, in oanwizing, dat er by perseelskiedingen lns lein is as in echte binnendyk. Op de plakken, dr't er net of mar amper fgroeven is, is de falling nei de bten(west)kant ddlik flauwer as nei de binnenside, krekt oarsom as mei de Skteldyk, dy't de flauwe falling trochstrings nei de binnenkant hat. Dat lste is to forklearjen, as bitocht wurdt, dat dy as wetterkearing foar it Penjumer ln oanlein is. Beide diken binne sa'n 13 m breed.

De Lange Dyk, it earste ein fan de Arumer Grienedyk, hat foarln oan 'e btenkant, mlk mei't er fgroeven is, hwant noardlik de wei Arum-Kimswert  ntbrekt it oarnis. De dyk hat dr de flauwe falling ddlik nei de westkant en is op in plak 20 m breed tusken de sleatten. It ein yn Wnzeradiel steane stekken op mei hikken deryn. Likernch healwei de wei Arum-Kimswert en de Abe Hearingasyl sit yn 'e dyk in heakse slach, dy't stikhinne fgroeven is. Dr noardlik fan is er bochtiger en smeller; de breedte is op in plak 12.5 m. De earm, dr't de Arumer Grienedyk by Great Ludum mei op 'e Slachte oanslt, falt suver yn it lang fan de lste, de kant fan Achlum t.

De Marnedyk leine nderskate silen yn, nl. dy to Bolswert, de Marnesyl, de Harkesyl, de Wytmarsumersyl, de Arumersyl of Arumer Sktelbank, de Kimswertersyl (Brakepiip) en de Abe Hearingasyl, dy't apart bihannele wurde sille.

Wordt vervolgd


Andr A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl