Historie Schettens - Longerhouw

deel 140: Adellijk bezit, deel X

De adel had vanouds grote bezittingen in Friesland en dankte daar haar machtige positie gedurende de eeuwen aan. Ook in Schettens speelde de adel eeuwenlang een voorname rol. Vooral de families Van Osinga en Van Aysma hebben hun sporen hier nagelaten en zijn dan ook hier nog bekende namen, natuurlijk ook omdat ze zetelden op Osinga State te Schettens. Hun namen komen dan ook regelmatig naar voren als je de lokale geschiedenis leest.

Er waren echter meer adellijke eigenaars van onroerend goed in Schettens en Longerhouw, die nu minder bekend zijn, maar die toch een grote invloed op het leven in onze dorpen hadden. Nu deel tien van deze serie die hiermee eindigt.


Vorige maand werd de unieke landmeterskaart uit 1732 van Filens besproken. Deze werd getekend door een zekere C. Jelbema, die zijn naam dan ook trots er op zette. Dit was Claes Ottes Jelbema, die sinds 25 januari 1700 landmeter was (geadmitteerd) en woonachtig in Witmarsum was. Hij was een zoon van de roomkatholieke boer Otte Clases Jellema en Dootie Ulbes Foeckema. Zoals je ziet, schreef de een zich Jellema en de andere dus Jelbema. Claes heeft diverse handschriften nagelaten over geometrie en ciclometrie en in 1715 werd hij ook ingeschakeld door Jhr. Petrus Adolf Aggama van Clant voor het opmeten van het Aggama Slot op de Campen te Witmarsum, toen deze het verkocht aan Anne Hobbes de Boer, burgemeester van Workum.

Verder staat op de ingekleurde kaart onder het perceel met de letter B nog net leesbaar het woordje 'terp', wat aanduidt dat dit toen nog een terp was die bij Filens hoorde. In 1832, op de kadastrale kaart dus, wordt dit perceel aangeduid als Witmarsum C 703 en is dan in gebruik als bouwland. Momenteel bevindt dit zich recht tegenover Filens, maar dan aan de andere kant van de ruilverkavelingweg.

Verder zijn op de kaart nog alle zogenaamde 'naastliggers' vermeldt; dat zijn de eigenaren van de percelen dit tegen de ingetekende percelen aanliggen. Zo komen we tegen: Otte Hessels, Schraarder Kerkelanden, Ruurd Jans, Vrou Aijlva, Sijbren Doekles Wedu, D'Arme voogden van Bolswerd, Douwe Obes, KerkeLand van Bolswerd, Inse Ottes, C. Jelbema, Kerkeland van Witmarsum en Bokke Doedes.

Dat de Schraarder kerk hier dus aanliggend land had, is eenvoudig te verklaren uit het feit dat deze op Bittens eeuwenlang een boerderij in bezit had, maar deze in 1796 vanwege de zware belastingen van Napoleon moest verkopen.

De adel en eigenerfden gaven de voorkeur aan continuďteit van de pachters, waardoor deze boerderij heel lang binnen de familie bleef van de pachters.

Het begon in 1640 toen Jan Oddes de pachter was, maar in 1700 was zijn zoon Hessel Jans de huurder. Een kleine 10 jaar later was zijn zoon Pijtter Hessels aan de beurt en in 1718 kwam zijn broer Otte Hessels op de boerderij. In 1728 boerde zijn zoon Nanne Ottes er terwijl in 1738-1748 wederom eerdergenoemde Otte Hessels er woonde. Van 1758 tot 1800 waren de opvolgers zijn dochter Doutje Ottes die gehuwd was met Johannes Johannes. Opnieuw was in 1800 de opvolger een dochter, namelijk Grietje Johannes, die getrouwd was met Wybren Jelles Douma. Ook in 1828 was de volgende pachter dochter Doutjen Wybrens Douma welke getrouwd was met Pieter Ottes de Vries. In 1859 kwam zoon Otte Pieters de Vries op de pleats samen met zijn vrouw Mattje Jans Schuurmans. Helaas overleed Pieter in 1862, maar Mattje hertrouwde met Jan Tackles Tacoma. Ze hebben er nog tot 1898 gewoond en met hun eindigde deze eeuwenlange familieband met Filens.

Opvallend is dat veel van deze pachters doopsgezind waren, wat ook weer is te verklaren omdat de familie de Clerq ook doopsgezind waren. Vanaf 1899 is er sprake van een trendbreuk, omdat toen de Hervormde boer Jan Baukes Jansen en Doutzen Gabes Haarsma er hun intrek namen. Ook hun zoon was van 1908 tot 1930 weer de opvolger. Inmiddels was de boerderij eigendom van de Van Gosliga's geworden, die er na wat 'zetboeren' zelf in de tweede wereldoorlog hun intrek innamen. Hiermee eindigt dan ook deze historie.

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl