Historie Schettens - Longerhouw

deel 139: Adellijk bezit, deel IX

De adel had vanouds grote bezittingen in Friesland en dankte daar haar machtige positie gedurende de eeuwen aan. Ook in Schettens speelde de adel eeuwenlang een voorname rol. Vooral de families Van Osinga en Van Aysma hebben hun sporen hier nagelaten en zijn dan ook hier nog bekende namen, natuurlijk ook omdat ze zetelden op Osinga State te Schettens. Hun namen komen dan ook regelmatig naar voren als je de lokale geschiedenis leest.

Er waren echter meer adellijke eigenaars van onroerend goed in Schettens en Longerhouw, die nu minder bekend zijn, maar die toch een grote invloed op het leven in onze dorpen hadden. Nu deel negen van deze serie.


Zoals vorige maand besproken is het familiearchief van de 'patriciersfamilie' De Clerq bewaard gebleven in het stadsarchief van Amsterdam. Vele dozen met inhoud zullen daar de stellingen vullen tot in lengte van dagen. Het grote voordeel van internet is dat tegenwoordig steeds meer indexen erop zet, zo ook bij dit archief. Zo bleek een onderdeel ervan 'Boerderij te Witmarsum, Filens' te bevatten. Hierna was het mogelijk om dit op verzoek te laten digitaliseren, waarna je een zgn. 'thumbnail' kreeg te zien, dus op postzegelformaat. Al gauw viel het oog op een oud uitziende kaart. Na betaling van een klein bedrag, kon je gelijk de scan openen. Toen bleek zich hier een kleine 'schat' te bevinden in de vorm van een oude 'landmeterskaart' uit 1732!

Op deze kaart, die 61x58cm groot is (!), staan alle percelen die bij de boerderij op Filens hoorden vermeld en ingetekend. Eigenaren waren toen de vorige maand vermeldde broers Arjen en Frederik Mahu uit Harlingen. Het meest opvallende is echter wel dat de boerderij van de familie Gosliga ook ingetekend is en dat deze zich nog steeds op dezelfde plaats bevind en ook nauwelijks van uiterlijk veranderd te zijn. Wellicht is het dan ook nog exact dezelfde boerderij als welke op deze kaart staat.

Links bovenaan staat een uitvoerige tekst vermeld, welke luidt:

Den 28, 29 en 30. April 1732 heb ik ondergeschreven landmeter bij den Hove van Vries-
land geadmiteerd door ordre van Arjan en Feddrik Mahu tot Harlingen als Eijgenaars
van een plaats gelegen onder Wijtmarzum aaan Filenzerbuuren, negen stukken land
van dito plaats gemeten op aanwijsing van Otte Hessels als bruijker van deselve met
Konings Roeden, drie voet in de vaart ter halver Sloot en Laan. Behalven een stuk greid-
land geteijkend met Letter E aan het welke de geheele Laan met de halve sloot van
d'ander kant gemeten is. En dese stukken zijn elke apart groot bevonden gelijk
ses Eijnse, agtien penn. seven roede 2 voet 8 duim. Hier nu bij geaddeert de Fennne
met het stukje greijde geteijkend met L voor desen door mij en d'ontvanger De-
necamp gemeten groot seventien PPmate, twee Einse, vier penn. 6 roed. 2 v 6 d
buijten 3/8 van 't Hoornleger ('t welk nu in 't geheel gemeten is). Hier komen nog
bij de Landen van de gravinne Carelson gekogt yder stuk gelijk alhier
in dese Caart met letters M. N. O. P. Q wert aangetoond en t samen
sesentwintig pondm. negen Eijnse, agtien penn: 2 v 5d gemeten  door J.
Doijtsma en B. Reinalda., komt alsoo te samen voor de geheele
plaats ses en tagtig Pondemate seven Eijnse een penn: 8 r 7v 8d
gelijk hier nevens te sien is. Het welk hier mede confirmive

Bolswerd den 4 Junij 1732

C. Jelbema

Zoals te lezen is, werden de stukken land met een letter gemarkeerd. De bij de boerderij behorende stukken land, 9 stuks, waren A tm I.
De letter J was er niet, want toentertijd was het verschil tussen een I of een J heel klein. De genoemde Fenne werd gemarkeerd met de letters K en L.
Tenslotte zijn dus nog voor omstreeks 1723 of eerder de stukken land met letters M tm Q gekocht van de gravin Carlson, die in dat jaar overleed.

Totaal was de boerderij dus 86 pondematen groot (dit is zo'n 31,5 hectare), waarmee deze zich tot de top van de directe buurt kon rekenen. In Schettens waren alleen Osinga State en Hoytinga State groter en in Longerhouw was de grootste boerderij met 85 pondemaat nog niet iets kleiner.
 

Dan nog even een uitleg omtrent de genoemde maten volgens Wikipedia:

De pondemaat (Fries pűnsmiet) is een oude Friese vlaktemaat. In 1813 werd de pondemaat uniform vastgesteld op 3674,363 358 816 m˛.(bijna 36,74 are). Traditioneel werd in deze maat de oppervlakte van stukken land uitgedrukt. Voor 1813 was er enige variatie naar de streek en soms naar de plaats. De grondslag van de pondemaat wordt gevormd door de koningsroede: 240 vierkante koningsroeden maken een pondemaat. De pondemaat wordt verdeeld in 12 einsen, ieder van 20 vierkante roeden. De vierkante roede werd ook wel penning genoemd.

De Koningsroede is een oude Friese lengtemaat. De lengte werd in 1813 officieel vastgesteld op 3,91278 meter. De standaard van deze maat is in 1564 door de stadhouder van de koning van Spanje op het stadhuis te Leeuwarden gesteld. Landmeters moesten zich tot de Franse tijd met uitsluiting van alle andere van deze lengtemaat bedienen. De roede wordt verdeeld in 12 voeten, dat is 144 duimen. Een koningsvoet is derhalve 32,6065 cm lang, een duim 2,7172 cm.

Wordt vervolgd

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl