Historie Schettens - Longerhouw

deel 135: Adellijk bezit, Aylva deel V

De adel had vanouds grote bezittingen in Friesland en dankte daar haar machtige positie gedurende de eeuwen aan. Ook in Schettens speelde de adel eeuwenlang een voorname rol. Vooral de families Van Osinga en Van Aysma hebben hun sporen hier nagelaten en zijn dan ook hier nog bekende namen, natuurlijk ook omdat ze zetelden op Osinga State te Schettens. Hun namen komen dan ook regelmatig naar voren als je de lokale geschiedenis leest.

Er waren echter meer adellijke eigenaars van onroerend goed in Schettens en Longerhouw, die nu minder bekend zijn, maar die toch een grote invloed op het leven in onze dorpen hadden. Nu deel vijf van deze serie.


Ook in Longerhouw had de familie Aylva sedert lange tijd bezittingen. Zo was stem 2 (nu Falkena), in 1698 eigendom van grietman Tjaard van Aylva, die woonde op Wybranda State te Hichtum. Het lijkt erop dat deze Tjeerd door zijn huwelijk met barones Van Gendt in 1683 de beschikking over flinke sommen geld kreeg, omdat we hem vaak als eerste Aylva-eigenaar zien, m.a.w. hij erfde deze boerderijen niet van zijn familie.

De oudste zoon uit dit huwelijk, Cornelis Tjaards van Aylva, erfde stem 2 te Longerhouw van zijn vader. Zelf kocht hij omstreeks 1718 nog stem 8 te Longerhouw (nu fam. Burggraaff). Cornelis werd grietman van Wonseradeel in 1701 en volgde hiermee zijn vader op. Hij woonde ook op Wybranda State te Hichtum en huwde in 1711 Juliana thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Hun wapens staan afgebeeld op de klok van Longerhouw uit 1742. Dit klopt dus mooi, want Cornelis was grietman van 1701 tot 1745, toen hij in Hichtum overleed.

Uit het huwelijk van Cornelis en Juliana is slechts één kind bekend, namelijk Tjaert Cornelis van Aylva, geb. in 1712. Hij volgde zijn vader op als grietman over Wonseradeel en woonde ook op Wybranda State te Hichtum. Als enigste zoon erfde hij ook de bezittingen, waaronder dus stem 2 en 8 te Longerhouw. In 1756 huwde hij Juliana Agatha thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Jawel, zij had dus dezelfde voornaam als zijn moeder en zij was een tantezegger van haar schoonmoeder en dus waren Tjaert en Juliana neef en nicht van elkaar. Binnen een jaar na het huwelijk overleed Tjaert reeds en er waren geen nakomelingen, waardoor hij de laatste Aylva grietman van Wonseradeel was. Zijn vrouw was overigens in 1768 nog eigenaar van van stem 2 en stem 8 te Longerhouw.

Toen was het tijd voor een nieuwe grietmannen-familie: De Thoe Schwartzenberg en Hohenlansbergs !

Als eerste was in 1758 een neef van Tjaert aan de beurt: Wilco baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, ongehuwd en wonende op Wybranda State te Hichtum. Opnieuw in Longerhouw komen we zijn naam en wapen tegen, ditmaal op de achterkant van het van oorsprong Schettenser memoriebord, welke met de 10-geboden kant in de kerk hangt. Hij was eigenaar van zowel stem 2 als 8 te Longerhouw, in 1778 en 1788.

Erfgenaam van hem werd zijn neef Wilco Holdinga Tjalling Camstra baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, die in 1788 dus grietman werd over Wonseradeel. Ook hij resideerde op Wybranda State te Hichtum met zijn vrouw Christina Helena Geertruida Meckema van Burmania. De eerder genoemde twee boerderijen te Longerhouw waren in 1798 nog in zijn bezit. Deze Wilco werd echter in 1795 afgezet door het Franse bewind en overleed in 1800 te Leeuwarden. Wellicht door de belastingheffingen onder Napoleons bewind om de oorlogen te bekostigen, moest hij enige bezittingen verkopen. In ieder geval  werd stem 8 in 1799 verkocht aan Tjeerd Jans Hofstra en ook stem 2 was reeds voor 1818 verkocht.

Hier eindigt de adellijke eigendom reeks van Aylva en Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg van deze twee boerderijen te Longerhouw. Na de instelling van de monarchie in 1816 werden ook weer de beide zonen opeenvolgend grietman van Wonseradeel. Tot 1835 ook de laatste vertrok uit Hichtum, echter eigendommen in Longerhouw hadden ze niet meer.

Het voorname Wybranda State te Hichtum anno 1725, getekend door J. Stellingwerf

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl

.