Historie Schettens - Longerhouw

deel 129: Koppermaandag


Dit jaar ontvingen alle lezers van de Leeuwarder Courant de zogenaamde Kopperprent. Op een volledig in kleur gedrukte pagina stond de kopperprent in deze krant, omdat de uitgever ervan, de NDC, dit jaar deze traditie van de grafische industrie mocht verzorgen. Hierdoor werd Koppermaandag ook bij het grote publiek eventjes bekend. Het is dan ook aan deze bedrijfstak te danken dat Koppermaandag nog een landelijke traditie heeft, waardoor bij veel mensen bekend is dat dit de eerste maandag na Driekoningen (6 januari) is.

Veel minder bekend bij het grote publiek is dat de Protestantse Gemeente van Schettens-Schraard-Longerhouw ook nog altijd deze traditie in ere houdt. Jaarlijks vindt er dan 's middags een bijeenkomst plaats van de kerkrentmeesters en diaconie met de pachters van de kerklanderijen. Afwisselend is dit nu in Schraard (De Utwyk) en in Longerhouw (lokaaltje). De kerkrentmeesters houden momenteel deze traditie in ere om contact te houden met de pachters. Vanouds werden op deze dag de landen in pacht gegeven aan de leden van de gemeente. De pacht ging dan meestal op 5 maart (Sint Petry) in.

Volgens Wikipedia op internet, is onze kerk hiermee uniek te noemen, omdat nergens anders nog deze traditie van op deze manier in stand wordt gehouden. Wel wordt in Dokkum dan op deze dag een uitkering gedaan aan de bewoners van de zgn. Lutsjebleek. Deze Lutsjebleek was een gezamenlijk stukje grond en de opbrengst ervan werd dus verdeeld onder deze eigenaren op Koppermaandag. Verder had ook Grouw een rijke traditie op deze feestdag, die in het begin van de vorige eeuw eindigde. Daar sleepte de jeugd met ijzeren kettingen van scheepswerven door het dorp ! Dezelfde dag hielden de verschillende buurten hun jaarlijkse vergadering en deden de bestuurders ervan verantwoording over het afgelopen jaar.  Tenslotte werden in Makkum, althans eind 19e eeuw, de Schippersknechten aangenomen op Koppermaandag.

Het is dan ook interessant om te weten hou oud deze traditie in onze dorpen dan is. Belangrijk hierbij is te weten dat de traditie voorkomt uit de Schraarder kerkvoogdij, die echter in 1969 samenging met de kerk van Schettens-Longerhouw. In de kerkvoogdijboeken van Schettens en Longerhouw ben ik koppermaandag dan ook niet tegengekomen. In Schraard heeft men de waarde van ervan wel ingezien, en hield dit, ondanks de veranderde tijden, in stand.

De naam op zich al geeft enige discussie: de nederlandse naam is Koppermaandag, maar op zijn Friese is het  "Koperenmoandei" !
Vervolgens blijkt dat het vroeger ook wel Koppelmaandag werd genoemd, dus met een ''L".  Ook de tot nu toe oudste vermelding in het Schraarder kerkeboek is 'koppelmaandag', namelijk in 1817. Omdat men zich vroeger ook wel eens verschreef, kon die een foutje zijn, maar in in 1819 is het opnieuw Koppelmaandag.

In de Leeuwarder Courant stond bijgevoegde advertentie, waarin de kerkvoogden van Schraard aankondiging doen van de te houden Koppermaandag in 1880. Zoals vermeld is de lokatie de dorpsherberg van Schraard. Deze plek was niet zomaar gekozen, want de herberg was eigendom van de kerkvoogdij !
Op deze manier had ook de pachter ervan een leuke instrooier....

In de kerkerekening staat jaarlijks een bedrag vermeld wat de kerkvoogdij betaald aan de pachter van de herberg. De aanwezige pachters werden dus, voordat de verhuring begon, getrakteerd op drank. Misschien dat daardoor de pacht ook wat hoger uitkwam.....

1817-1818 Aan Siebe Martens voor vertering op koppelmaandag No. 207 8-02 1/2
1819 Aan Siebe Martens verteering op Koppelmaandag No. 65  4-05
1821 Aan Sybe Martens wegens verteerings kosten bij de laatst gehouden kerkerekening q.tie No. 4,    4-20
1822 Aan Sybe Martens verteering bij de betaaling der kerkelandshuuren, q.tie No. 5, 2-35

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl

.