Historie Schettens - Longerhouw

deel 126: Van Aisma's te Beetgumermolen


In Beetgum heet één van de belangrijkste straten 'J.H. van Aismawei'. Je zou dan meteen kunnen zeggen, dat dit familie moet zijn van 'onze' Schelte van Aysma'. De naam komt nogal overeen en een y  of een i maakte vroeger al helemaal niet zoveel uit.

Toch hebben we hier met een familie van doen, die in de verste verte geen familie is van de adellijke tak Van Aysma. Wel ligt er een link, welke ik hieronder zal proberen te verklaren.

Het hedendaagse dorp Beetgumermolen bestaat pas sinds 1963; daarvoor was dit een buurtschap onder Beetgum, vernoemd naar de korenmolen van de adellijke stins 'Groot Terhorne' (of: Martena State) aldaar. De bekendste bewoner hiervan was in de 15e eeuw Frieslands rijkste inwoner Hessel van Martena, die later het beroemde Martenahuis te Franeker liet bouwen en welke nog steeds bestaat. In de direkte omgeving stond vanouds Aysma State (of: Oud Groot Aysma, nu Dijksterhuizen 18), waar ook onze Schelte van Aysma zijn oorsprong ligt. Even verderop staat ook nog de boerderij 'Klein Aysma' (nu: Dijksterhuizen 32) die vroeger ook bij Aysma State hoorde.

Zoals in zoveel dorpen raakten veel van deze states in onbruik of erger, werden afgebroken, in de 17e of 18e eeuw. Aysma State was in de 18e eeuw eigendom van de familie Van Glinstra uit Dronrijp en het zal toen tot een boerderij zal verworden.

In 1804 wordt in Beetgum Johannes Everts geboren, als zoon van Evert Klazes en Geertje Johannes. Tijdens de Franse bewind onder Napoleon in 1811 neemt deze familie de achternaam 'Van Aisma' aan. Hij was boer op 'Nieuw Groot Aysma' (overigens niet gelijk aan Aysma State!) op Dijksterhuizen onder Beetgum. Deze boerderij is nog altijd te herkennen aan de gemetselde homei-palen en de gracht, welke volgens testament van Johannes Hartman van Aisma altoos in stand moeten worden gehouden.

(PS: Ook in Schettens is in dezelfde periode de achternaam Ozinga (met een 'z') ontstaan, toen een familie op de voormalige Osinga State boer was)

Deze Evert Klazes van Aisma trouwde ongeveer in 1800 met Geertje Johannes, waaruit dus in 1804 Johannes Everts werd geboren. Laatstgenoemde was o.a. kerkvoogd en trouwde in 1828 met IJtje Hartman Hartmans. Uit dit huwelijk komt Hartman Johannes van Aisma, burgemeester van Het Bildt en lid van de Provinciale Staten van Friesland. Hartman was driemaal getrouwd. Uit het 2e huwelijk met Antje van der Meer wordt in 1866 Johannes Hartman van Aisma geboren en zo komen we bij de naamgever van de straat in Beetgumermolen.

Doordat Johannes de laatste 'der Mohikanen' was van de familie Van Aisma, erfde hij de gehele nalatenschap, inclusief het vermogen van zijn tante Geertje, die met de fabrikant Pieter Faberij de Jonge was getrouwd en in 1924 stierf. Om te voorkomen dat het familiekapitaal tijdens de oorlog in Duitse handen zou komen, richtte hij de 'J.H. van Aismastichting ' op. In 1942 overleed Johannes in Leeuwarden en 'gelukkig' voor Beetgum had hij het dus op tijd geregeld. Tot op de dag keert deze stichting, die een flink vermogen beheert, geld uit aan de verenigingen en scholen in Beetgum en dus later ook aan Beetgumermolen. Deze stichting wordt beheerd door een vijftal mannelijke regenten die zelf hun opvolgers mogen aanwijzen, als het maar niet, volgens de statuten, onderwijzers of predikanten zijn....  Overigens is het voormalige terein van Groot Terhorne nu ook eigendom van de stichting.

In 2006 werd er zelfs een standbeeld onthuld van deze weldoener en al eerder werd de in het begin reeds genoemde J.H. van Aismawei vernoemd naar hem. Kaatsliefhebbers weten ook dat de jaarlijkse Van Aisma partij in Beetgum één van de belangrijkste partijen in Friesland is. Ook het prijzengeld hiervan wordt door deze stichting betaald.

Johannes Hartman woonde tot zijn overlijden in Beetgum(ermolen) in een classicistisch huis, waar ook zijn tante en weduwe Geertje Johannes van Aisma vanaf 1897 tot haar overlijden in 1924 woonde. Deze prachtige rentenierswoning, in de volksmond Aismahuis, is nog altijd goed te herkennen aan het smeedijzeren hekwerk met de naam 'Nieuw Aisma' erop.
Op het kerkhof van Beetgum liggen tenslotte een flink aantal zerken van deze familie die in korte tijd furore wist te maken en tot op de dag van vandaag dankbaar wordt herinnerd.


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: www.andrebuwalda.nl

.