Historie Schettens - Longerhouw

deel 120: 'Dankbaar gedenken' deel XI


In 1985 verscheen een boekwerk over de Gereformeerde Kerk van Bolsward, genaamd 'Dankbaar gedenken'. In dit goed leesbare boek van de hand van dhr. K. Jongsma, is een apart hoofdstuk gewijd aan de Gereformeerde Kerk van Schettens-Longerhouw, welke een paar decennia lang een wijk was van Gereformeerd Bolsward. Waarschijnlijk zullen een flink aantal (oud-Gereformeerden?) inwoners van onze dorpen dit boek kennen en wellicht in de boekenkast hebben, toch volgt hier en in de volgende edities van Viadukt dit interessante artikel.


A. Riddersma, 16 februari 1958-26 augustus 1962.

De intrede van kandidaat Riddersma vond plaats op zondag 16 februari 1958. Bevestiger was Ds. v.d. Heide te Huizum. Op de eerste kerkeraadsvergadering (maandag 17 februari) merkte dominee al spoedig terecht te zijn gekomen in een agrarische streek. Broeder K. Reinsma kon niet aanwezig zijn, door de omstandigheid, aldus de scriba, dat één zijner koeien moeder trachtte te worden. Eerst werden daarom de boeken nagekeken. Dit gebeurde meestal op de kerkeraadsvergadering. De administratie was toen minder omslachtig dan tegenwoordig. Wanneer broeder K. Reinsma is gearriveerd wordt Ps. 150 gelezen. Broeder Reinsma wilde Ds. Riddersma nu tot praeses promoveren, maar deze wil graag de eerste avond zo meemaken.

Op 24 maart 1958 heeft Ds. Riddersma de leiding op de gemeenteavond, waar achtendertig leden aanwezig zijn. Gevraagd wordt hoever het is gevorderd met het vrouwenkiesrecht in onze gemeente. Er wordt besloten hieraan een extra-avond te wijden. Twee jaar later wordt bij de kerkvisitatie ook gevraagd naar het vrouwenkiesrecht. Dominee zegt dat de vrouwen er niet veel belang bij hebben. Daar moet in de nog eens gemeente over worden gesproken; misschien op een gezamenlijke vergadering van de mannen- en vrouwenvereniging. Ds. Riddersrna houdt een causerie over de zending. Ook wordt lang gesproken over de nieuwe gezangen. Tenslotte komt men tot de beslissing de nieuwe gezangen in te voeren. Ook wordt gevraagd de kerkdeuren 's zondags wat langer te openen, want zij die laat komen, kunnen nooit een goede plaats krijgen. Een jaar later, op de tweede gemeente-avond, spreekt dominee over 'Evangelisatie, vroeger en nu.' Er wordt besloten, dat de belijdende leden briefjes kunnen inleveren met namen van hen, die ze geschikt achten voor ambtsdragers. Daar er bij de deurcollecte velen hieraan voorbij lopen, wil men doorgeefzakjes aanschaffen.

De kerkeraadsvergaderingen worden ook wel eens aan huis gehouden bij één der ambtsdragers. Broeder A. de Vries vraagt dominee om 's zondags niet te veel te ruilen. Dominee zegt het anders niet te doen dan als het hoogst noodzakelijk is. Verder zegt hij, dat de bewoners van de pastorie wel eens wat meer bezoek uit de gemeente zouden waarderen. Op de gemeentevergadering van 24 maart 1960 spreekt Ds. Riddersma over kinderbeperking. Wat is eigenlijk de zin van het huwelijk? in de laatste tijd wordt er veel vrijer gesproken over geboortebeperking. Wens van de luxe-mens is twee kinderen, niet meer. Dit is in strijd met de opdracht van God, die de mens tot taak gaf: 'Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u.' Ds. Riddersma wordt voor een jaar benoemd als legerpredikant. In deze tijd heeft broeder H. Boersma de leiding van de kerkeraad. Op 5 januari 1962 is Ds. Riddersma weer aanwezig als praeses van de kerkeraadsvergadering. Hij spreekt de aftredende scriba broeder H. Reinsma toe en bedankt hem voor het vele werk door hem verricht. Ook de aftredende diaken broeder L. Gietema wordt hartelijk dank gebracht. De kerkeraad zal in drie groepen de gemeente doorgaan om het tekort weg te werken om de vaste bijdragen te verhogen. De doorgeefzakjes voldoen goed. De collecten gaan wat omhoog. Na zijn diensttijd is Ds. Riddersma niet lang meer in Schettens gebleven. Op 3 mei 1962 wordt gemeld, dat dominee een beroep heeft aangenomen naar Zuidlaren, één van de plaatsen, waar hij ook in militaire dienst was geweest.

Op 18 februari 1983 heeft Ds. Riddersma, toen te Zwolle, een dubbel jubileum gevierd: het 25-jarig predikantschap en zijn zilveren huwelijk. Een paar zinnen uit een toen gehouden interview: Twee weken na de bruiloft trokken de in Leeuwarden geboren en getogen dominee en zijn nieuwbakken echtgenote naar hun eerste standplaats: Schettens-Longerhouw-Schraard. 'Drie speldeprikken op de kaart tussen de zwarte stip van Bolsward en het slangetje van de Afsluitdijk,' aldus Ds. Riddersma in een interview. Je denkt dat 't makkelijker is, een- kleine gemeente? Nou, dat is niet zo. Ja, er zijn weinig mensen, maar die vragen veel aandacht. Ik had in een heel jaar vier vrije zondagen. Voor de rest maakte ik per zondag twee preken . Op 12 juni 1983 heeft Ds. Riddersma in zijn eerste gemeente nog één keer gepreekt. Na de dienst was er een gezellig samenzijn, waar door verschillende broeders oude herinneringen werden opgehaald. Na een slopende ziekte van enkele jaren overleed hij op 2 december 1983. Hij is bijna 55 jaar geworden. Na het vertrek van Ds. Riddersma is het beroepingswerk begonnen onder leiding van broeder H. Boersma. Voelen de broeders voor een combinatie met Schraard? Schraard betaalt 1/2 deel van het tractement, stelt een brommer ter beschikking + onkosten. Dan heeft Schraard medezeggingschap in het beroepen. Dit wordt afgewezen. Er wordt besloten een kandidaat te beroepen, zonder medewerking van Schraard. Op 2 november 1962 komen twee afgevaardigden van de J.V. vragen om steun in verband met hun financiële moeilijkheden, mede door het vieren van het 75-jarig jubileum van hun vereniging. De G.J.V. in Schettens is dus opgericht herfst 1887. Op de kerkeraadsvergadering van 30 november 1962 wordt broeder F.S. Scheepsma herdacht, die is overleden. Het beroepingswerk geeft veel teleurstelling. Kandidaat E. Warnink van Zaandam wordt beroepen, maar bedankt. In deze tijd wordt voorgesteld een vaste boekhouder te benoemen. Broeder S. Burghgraef zal hiervoor worden gevraagd. Kandidaat Fernhout wordt beroepen, maar ook hij heeft bedankt. Algemeen is men van oordeel dat er een nieuwe pastorie zal moeten komen. Er wordt een kostenberekening gevraagd. Hierover volgt een gesprek. De conclusie luidt: We moeten onze schouders hieronder zetten. Dit moet echter eerst op een gemeentevergadering worden besproken.

Verschillende pastorieën worden bezichtigd o. a. te Arum en te Pingjum. Er zal contact worden opgenomen met de heer C. van Raay van de S.S.K. (= Stichting Steun Kerkbouw). Er wordt een buitengewone ledenvergadering gehouden. De pastorie is verouderd. Getracht zal worden een bod te krijgen op de oude pastorie. Bij het beroepingswerk blijkt steeds dat de oude pastorie belemmerend werkt. Joh. van Abbema heeft f 17.500,— geboden. Een nieuwe pastorie kost ongeveer f 45.000,—. Ook is belangrijk dat er voorbereidend werk door de eigen leden kan worden verricht. Ook heeft men goede hoop op een bedrag van S.S.K. Als aflossingstermijn had men zich voorgesteld twintig jaar, dan werd dit aan rente en aflossing per jaar f 1.750,—.

Gevraagd wordt naar het al of niet er aan meewerken van cle gemeenteleden. Het komt meestal op enkelen neer. Opgemerkt wordt, dat ieder, die niet komt helpen, f 50,— moet geven. Het voorstel van de pastoriebouw wordt aangenomen. We moeten nu voortvaren. De broeders Hibma en Burghgraef zullen timmerman Buwalda bezoeken voor bespreking over de tekening van de pastorie en de aanvraag tot bouwvergunning. In december 1963 komt de architect Lautenbach ter vergadering met de tekening er verdere bescheiden voor de nieuw te bouwen pastorie. Daar er telkens bedankjes komen van beroepen kandidaten, wordt besloten het beroepingswerk zo lang op te schorten tot de pastorie klaar is. Op 27 februari 1964 wordt er een ledenvergadering gehouden, waal tweeënvijftig leden aanwezig zijn. De praeses zegt naar aanleiding van het gelezene van deze avond over Mal. 1, dat de Israëlieten zeggen niet de tempel te kunnen herbouwen, daar eigen huizen vóór gaan. Maar de Here zegt: Eerst de tempel bouwen en dan zullen ook Zijn zegeningen niet uitblijven. De praeses zegt: Hij wil Schettens hier niet mee gelijkstellen, maar toch mogen we dit ook niet loslaten. Als we geen pastorie hebben, kunnen we ook geen predikant krijgen. We moeten vertrouwen in de toekomst hebben en zier op onze voorouders tachtig jaar geleden, die met een heel klein groepje een nieuwe kerk en pastorie durfden bouwen in vertrouwen Hun geloof is niet beschaamd geworden. Kunnen we dit dan niet meer opbrengen? We moeten elkaar in geloofsvertrouwen opwekken tot het doen van milde gaven en niet vragen: Wat moet ik doen? Maar, wat mag ik doen voor de dienst des Heren?

In Schettens is een proefgenomen met een offer. Het proef-halfjaar is om, en daar er eerder een verhoging der collecten geconstateerd is, zullen we er mee doorgaan. In deze tijd heeft de eerste samenspreking plaats met Bolsward in verband met het samen met Bolsward beroepen van een predikant (5 januari 1950). Schettens voelt hier wel voor als de predikant in Schettens woont. Schettens wil daarvoor per jaar f 3.500,-- betalen. De predikanten zouden om en om preken. In Bolsward is de kerk thans voor één predikant te groot en voor twee predikanten is zij te klein. Er wordt besloten eerst adviezen in te winnen bij de kerkelijke autoriteiten. Van de professoren Nauta en De Hartogh zijn adviezen ingekomen. Professor De Hartogh acht samenwerking niet onmogelijk, als er maar behoorlijke, schriftelijke, getekende afspraken zijn gemaakt, doch beroepen voor een bepaalde tijd is kerkrechtelijk uitgesloten. Onderlinge hulp is wel mogelijk. Op 19 april 1950 wordt er een gemeentevergadering in Bolsward gehouden. Buiten de voltallige kerkeraad zijn er ca. honderdzestig broeders en zusters aanwezig. Naar het oordeel van professor K. Dijk is het maximum aantal zielen voor een predikant te stellen op zevenhonderd. Bolsward heeft thans een ledental van twaalfhonderddertig. Er is gezocht naar een tussenoplossing. De praeses legt het plan aan de gemeente voor. Velen vinden het consulentschap van Exmorra het grote struikelblok. Dit dient te worden beëindigd. De jaarlijkse kosten komen op ca. f 4.000,—. Op de daarop volgende kerkeraadsvergadering wordt de zaak nog eens besproken. Bij hoofdelijke stemming is het plan aangenomen met negen stemmen vóór en zeven tegen. De praeses is huiverig onder de gegeven verhoudingen in de kerkeraad de zaak te laten doorgaan. Aan de kerkeraad van Schettens zal worden bericht dat het voorstel geen voldoende eenstemmigheid in de kerkeraad van Bolsward heeft ondervonden. Men heeft deze zaak een aantal jaren laten rusten.

Op 7 oktober 1963 wordt er weer gesproken over de mogelijke hulp voor Bolsward van de toekomstige predikant van Schettens. Schettens zoekt weer contact met Bolsward ook met het oog op het beroepingswerk. Er zijn thans in Bolsward dertienhonderd 'zielen'. Volledige combinatie lijkt nog niet mogelijk. Bolsward vraagt aan Schettens met een uitgewerkt plan te komen. Voor Bolsward zijn de broeders A. v.d. Meulen en G. van der Zee hiermee vooral bezig. Besloten wordt de onderhandelingen voort te zetten. Om kerkrechterlijk sterk te staan is overleg gepleegd met professor Van der Woude, die het plan toejuicht. De combinatie is ingegaan met de komst van Ds. Van Halsema in 1965. Schettens wil graag verder gaan en heeft op de op 19 maart 1969 gehouden gemeente-avond te kennen gegeven dat het gaarne een wijk van Bolsward wil worden, echter met behoud van twee diensten per zondag. Ook op de kerkeraad van Bolsward wordt deze zaak besproken. Tenslotte wordt besloten de zaak een jaar aan te houden. In september 1970 wordt in de kerkeraadsvergadering te Bolsward weer een bespreking gehouden over de samenvoeging van Schettens en Bolsward. Er wordt een commissie benoemd om na te gaan of we nu kunnen komen tot samengaan van de kerken, bestaande uit de broeders J. Hibma, M. Leenstra, H. Toering, W. de Boer, H. Elgersma en W. la Roi, betreffende de Financiële positie van de beide kerken. Op 15 oktober 1970 vergaderde een nieuwe commissie, bestaande uit de voltallige kerkeraad van Schettens, het moderamen van de kerkeraad te Bolsward, aangevuld met de beide Commissies van Beheer der twee genoemde kerken over de zaak der samenvoeging. Deze commissie komt met het volgende voorstel: De kerken van Bolsward en Schettens zullen overgaan tot het vormen van één kerkelijke gemeente, waarbij de kerk van Schettens als een wijk van Bolsward zal fungeren. De naam van deze nieuwe kerk zal zijn: De Gereformeerde kerk van Bolsward, waaronder ressorteren de dorpen: Burgwerd, Hartwerd, Hichtum, Longerhouw, Nijland, Schettens en Wolsum. Bij de overwegingen tot dit voorstel heeft gegolden, dat de commissie de financiële situatie van beide kerken heeft doorgelicht. Daaruit bleek, dat in beide kerken gesproken kan worden van een gezonde financiële basis, zodat een eventuele samenvoeging geen extra belasting van één gemeente zal betekenen. Van belang blijft, dat de vaste bijdragen en de collecte-opbrengsten zoveel mogelijk met elkaar in overeenstemming zu1len zijn. Bij samenvoeging zullen voor Bolsward het kerkgebouw, de kosterswoning met bijgebouwen, de pastorie en alle baten en lasten en voor Schettens het kerkgebouw, de pastorie, zeven woningen en alle baten en lasten in bezit overgaan van de nieuw te vormen ene kerk van Bolsward.

In het kerkgebouw te Schettens zullen tweemaal per zondag diensten worden gehouden. Voorts zullen in Schettens catechisaties worden gehouden en wijksamenkomsten worden belegd. De nieuw te vormen kerkeraad zal bestaan uit de thans fungerende kerkeraden van Bolsward en Schettens. De in Schettens en Longerhouw woonachtige leden zullen deel uitmaken van één van de twee wijkkerkraden van de kerk van Bolsward. Bij de samenstelling van de kerkeraad zat er steeds op moeten worden  gelet, dat drie ouderlingen en twee diakenen afkomstig moeten zijn (woonachtig moeten zijn) in Schettens en Longerhouw. Eveneens zullen twee leden van de Commissie van Beheer woonachtig moeten zijn in Schettens en Longerhouw. Ditzelfde geldt met betrekking tot de Zendings- en Evangelisatiecommissie. Ten behoeve van een goed functioneren van deze overeenkomst zal deze, indien de omstandigheden zich wijzigen, door de kerkeraad opnieuw op zijn praktische bruikbaarheid worden getoetst. De kerkeraden hebben dit voorstel overgenomen. Voorgesteld wordt de nieuwe situatie te doen ingaan op 1 januari 1971. Tenslotte nog een paar herinneringen uit de jaren 1965-1971 en de jaren van nauwe samenwerking tussen Bolsward en Schettens.

                                                         'wordt vervolgd'


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: http://historie.buwalda.nl (zonder www)