Historie Schettens - Longerhouw

deel 107: De Historie gaat door het eigen dorp (V)


In 1960 ontving dhr. Ale Algra (1902-1970) de dr. Joost Halbertsmaprijs voor zijn boekenserie 'De Historie gaat door het eigen dorp'. Deze uitgave verscheen in 6 delen en was een bundeling van verhalen die tussen 1955 en 1960 verschenen. Hierin wordt geheel Friesland beschreven, waaronder dus ook onze dorpen Schettens en Longerhouw.  Aangezien het een flink artikel is, verschijnt het in meerdere delen in Viadukt. Nu het vijfde en laatste deel.



Schettens en Longerhouw
 

5 februari 1872 werd de school geopend:

Schettens, 5 Febr. 1872. Deze dag was de dag der blijdschap. Op plechtige wijze werd de school ingewijd en 't moet aan 't hoofd dezer aantekening staan: De Here zegende ons. Ten 10 ure trad de Weleerw. Heer Rademaker, predikant te Sneek op, en sprak over het zuurdeeg, verborgen in drie maten meels. Zo moest ook het Chr. beginsel, de kerk, de school, de maatschappij, doortrekken. In ernstige en boeiende taal sprak Z. Eerw. over het hoge belang van de Chr. schoolopvoeding. Ten 12 ure werden allen, die zulks verkozen, door de Commissie onthaald op 't nodige voor 't lichaam. Daarop werd de school geopend met 46 leerlingen en de onderwijzer zegenend zijn werkkring ingeleid. Deze las Efeze 6 en sprak een hartelijk woord tot de Commissie, ouders en leerlingen. Daarop ging men vanwege de menigte der toehoorders weer naar de kerk, waar door onderscheidene sprekers, het noodzakelijke en heerlijke der Chr. opvoeding werd betoogd. Hierop verzamelde men zich ten 5 ure weder in de school, waar nu het overige van de dag en de avond onder voordrachten en godsdienstig gezang werd gesleten. Zeer voldaan keerde men huiswaarts en mocht men dankbaar getuigen: De Here was in ons midden.

De meester, die zegenend zijn werkkring werd ingeleid, was de heer A. Hoekstra, die van 1872-1886 de leiding van de school heeft gehad. Hij was een bekwaam man, die ook op ander terrein veel heeft gedaan en onder meer de grote steun was van Scheepsma, die vaak een zware strijd had te voeren in de gemeenteraad.

De opvolger van de heer Hoekstra was Meester Kurpershoek. De heer Joh. Hoekstra schreef me dat meester zo boeiend kon vertellen. De schrijver herinnert zich nog heel goed, hoe zijn broer ten tijde van de Boerenoorlog 's avonds thuis kwam met hele verhalen, want Meester Kurpershoek had de kinderen van alles uit de krant voorgelezen en meester was dan zo heftig verontwaardigd op de Engelsen. "Zijn onderwijs heeft een stempel op het verdere leven van zijn leerlingen gezet." De openbare school liep vrijwel leeg. Met kunst en vliegwerk werd geprobeerd door het liberale gemeentebestuur om in tal van dorpen de openbare school te handhaven. Bij de behandeling van Schraard is daar uitvoerig op gewezen. De voorbeelden van Schraard, Wons, Gaast e.a. zijn berucht geworden. Ook in Schettens gebeurden wonderlijke dingen. Er zijn jaren geweest, dat men door het "lenen" van een paar kinderen die onder Bolsward en Witmarsum woonden, nog de noodzakelijkheid van de instandhouding van de openbare school te Schettens poogde aan te tonen, daarbij gebruik makende van een misplaatst beroep op de grondwet.

Eindelijk, in 1881, gaf de raad de strijd op. Meester Bokma kreeg eervol ontslag en pensioen en de openbare school werd opgeheven. Nu kon dan het oorspronkelijke plan worden uitgevoerd. Maar het was ds. De Jagher, die afried, om een kerkelijke school te stichten. Zij moest van een vereniging uitgaan. Zo bleef de school in haar gebouw en de ex-openbare school kreeg voorlopig een andere bestemming.

De doleantie bracht scheiding. Meester Kurpershoek, die Meester Hoekstra was opgevolgd, werd ouderling in de "kleine" kerk. Het schoolbestuur was in meerderheid "Kuyperiaans" en dit wekte de ontevredenheid bij hen, die Hervormd bleven. Juist was besloten, de school uit te breiden (er was nog maar een lokaal) waarvan de kerkvoogdij de kosten zou dragen. Toen nu de kerkelijke verdeeldheid zich openbaarde, voelden velen uit de Hervormde kring, hiervoor niets, maar aangezien de zaak contractueel was vastgelegd, heeft de kerkvoogdij aan de verplichting voldaan. Er werd echter nog hetzelfde jaar een tweede Christelijke school opgericht. De heer De Jong, die lang voorzitter was geweest van het schoolbestuur, bedankte en op den duur volgden alle Hervormde leden zijn voorbeeld.

De nieuwe (Hervormde) school werd in het vrijgekomen gebouw van de openbare school gevestigd. In zekere zin werd dus toch het oude plan uitgevoerd.

De heer Van Beem van Abbega werd het eerste hoofd (1889-1893). Bij de beschrijving van Abbega is hij al genoemd.

Beide schooltjes waren klein. Soms scheen de oude school, die in de praktijk de Gereformeerde school was geworden, te moeten verdwijnen. Er zijn jaren geweest, dat het aantal leerlingen tot 14 of 16 daalde. Pogingen tot hereniging, reeds vrij spoedig na de scheiding ondernomen, mislukten echter. De Gereformeerden eisten pariteit, de Hervormden wilden een C.V.O.-school.

Na de oorlog is het toch gelukt. In 1946 zijn de beide scholen verenigd. In dat jaar vertrok de heer Pietersma, het hoofd van de Gereformeerde school, en Meester G. Eyzinga, die al van 1933 af hoofd van de Hervormde school was, werd nu hoofd van de gecombineerde school. In alles is er pariteit tussen de beide groepen. In beide schoolgebouwen werd eerst nog les gegeven, de lagere klassen zaten in het ene, de hogere in de andere. Maar in 1955 kon de nieuwe driemansschool worden geopend. Er zijn op de ongedeelde school 78 leerlingen. Schettens is een voorbeeld van hoe het kan en moet.

Ik moge nog even vermelden, dat aan de oude school na de heren Hoekstra en Kurpershoek (1886-1914) nog werkzaam zijn geweest de heren S. van Abbema, later te Lollum en thans gedeputeerde, en H. Pietersma, thans te Boksum.

Meester van Beem, het eerste hoofd aan de Hervormde school, heeft als opvolgers gehad de heren T.J. Broers (1893-1908), J.D. de Jong (1908-1921), O. Hoekstra, J. Gras (die van 1923-1924 de leiding had en in laatstgenoemd jaar te Schettens is overleden), Haarman en Hoogeveen.

Sedert 1933 dan was, zoals reeds werd opgemerkt, de heer G. Eyzinga hoofd van de Hervormde school tot 1946, en sedert dien van de gecombineerde school.

Men ziet, hoe een klein dorp een rijke geschiedenis op schoolgebied kan hebben.

[einde]


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
HOMEPAGE: http://historie.buwalda.nl (zonder www)