Mei 2000

Historie Schettens – Longerhouw

Deel 1: Memorie bord te Longerhouw

tekst op het bord:

ANNO M.D.C.C.L.XII.    (Dit is 1762, AAB)

Anno 1757 is dese /
Kerk vernieuwt en dit bord /
opgeschildert 1762 als kerk- /
voogden waren S S Swerms /
T. Jarigs

Onder de wapens:

Seerp Stevens Swerms
Dominicus Gerbrandus Lantinga
Tialling Iarigs

In september 1999 zijn de beide borden in de Hervormde kerk te Longerhouw van de muur gehaald, om de achterkanten nu eens goed te kunnen bekijken.
In deze eerste aflevering zal ik eerst het ‘linker’ bord behandelen: het zogenaamde 10 –geboden bord.

De enigste vermelding over de achterkant was een artikel in het genealogysk jierboekje van 1960, paginanr.  62. 
Hierin stond vermeld dat de 'achterkant' beschilderd moest zijn met wapens van de grietman,de dominee en 2 kerkvoogden. Dit was alles wat er over beschreven stond door de heer K.M. van der Kooi. Tevens waren er foto's bij afgedrukt, waarop duidelijk is te zien dat de verflaag van de overgeschilderde wapens was verwijderd. Onduidelijk is dus wanneer dit 'restaureren' plaats heeft gevonden.

In die tijd stond het bord nog opgeslagen achter het orgel in de Hervormde kerk van Schettens. Hier heeft het tientallen jaren gestaan samen met nog een tweede bord, die nu ook in Longerhouw hangt, naast het 10-geboden bord. Toen in 1987 de kerk van Longerhouw gerestaureerd werd ontstond het idee de 2 genoemde borden naar Longerhouw te verplaatsen en ze hier een nieuwe plaats te geven in het koor.

Door enige mensen, o.a. monumentenzorg, is dit toen geregeld en maar weinig mensen zullen toen beseft hebben wat een schitterend, in uitbundig rococostijl (Lodewijk de XV) van die tijd, 'memoriebord' dit 10-geboden bord eigenlijk was.
Het is namelijk oorspronkelijk ook afkomstig uit de kerk van Longerhouw. In 1757 is de kerk bijna geheel opnieuw opgebouwd. 

Toen in 1762 de nieuwbouw van de kerk een feit was, werd, zoals vaker in die tijd, een bord beschilderd met de wapens en namen van de grietman van Wűnseradiel (Wilco, Baron thoe Schwartzenberg en Hohelansberg), de dominee (Gerbrandus Lantinga) en tenslotte de kerkvoogden (Seerp Stevens Swerms en Tialling Jarigs).

Gerbrandus Lantinga was dus de dominee, die in Longerhouw woonde omdat daar de pastorie van de beide dorpen stond.

Tialling Jarigs woonde te Schettens volgens de speciekohieren en was waarschijnlijk boer, omdat hij meerder stukken land gebruikte en in zijn bezit had. Ook in Longerhouw had hij land.

Seerp Stevens Swerms is een vreemde eend in de bijt. Hij is niet woonachtig geweest in Schettens en Longerhouw, maar in Bolsward !! 
De Swerms-familie kwam uit Harlingen en was een welgestelde familie, waarvan een tak naar Bolsward ging.
Hoe hij kerkvoogd werd van Longerhouw is nog een raadsel en moet nog uitgezocht te worden.

Allen zullen toen in hoog aanzien hebben gestaan en waarschijnlijk zullen ze financieel ook hebben bijgedragen aan de kosten van de verbouw.
Dit bord heeft boven de deuropening gehangen, zodanig dat de wapens bij het binnentreden zichtbaar waren. De andere kant met de 10 geboden, hing dus in de kerk. De ruimte boven de afscheiding was dus gewoon open, zodat het behoorlijk kon tochten in de kerk.
Ditzelfde verhaal met de borden is ook gebeurd in de kerken van Burgwerd en Spannum. 

Uiterlijk in 1868, toen er een orgel in de kerk van Longerhouw kwam, moest het bord het veld ruimen, omdat de ruimte nodig was en het bord in de weg hing. Misschien dat toen het 10-gebodenbord naar Schettens ging, omdat toen deze kerk net verbouwd was in 1865.
Dan hebben we dezelfde situatie als de verbouwing in Longerhouw van 1987 alleen andersom !!  

Op welke plaats in Schettens het bord toen gehangen heeft is niet bekend, waarschijnlijk in het koor samen met het andere bord, dat dus nu in Longerhouw hangt. In het koor hangen nu de predikantenborden, die van begin vorige eeuw zijn. Dan zouden ze toch tientallen jaren daar hangen hebben, waarna ze achter het orgel werden opgeslagen. Blijft nog de vraag wat er tijdens en na de Franse tijd is gebeurd. Hoogstwaarschijnlijk zijn de wapens van der kerkvoogden in 1795 overgeverfd, maar of het bord zo tot 1868 boven de ingang heeft gehangen is nog maar de vraag. Het is mogelijk dat het bord van 1795 tot 1865/1868 ergens anders heeft gehangen (koor ?), maar waarom is het bord daar dan niet blijven hangen ?
Een andere mogelijkheid is dat het bord in 1795 gelijk opgeborgen is, zodat het in 1865 naar Schettens kon, omdat het toch niet gebruikt werd. Al met al nog veel vragen over dit bord, waar hopelijk ooit meer duidelijkheid over komt.

Over deze memorie/10 geboden borden is nog een studie gaande en binnenkort zal er een boek van de hand van de heer R. Steensma uitkomen dat speciaal over dit soort borden gaan. Gelukkig kon dit bord nog net meegenomen worden in dit boek. 


Voor vragen, opmerkingen, correcties of aanvullingen kunt U altijd contact opnemen met ondergetekende.
André A. Buwalda