Hervormde kerk te Longerhouw

 

--> Het bord staande tegen de banken in het koor

Tekst op het bord:

ANNO M.D.C.C.L.XII. (Dit is 1762, AAB)

Anno 1757 is dese /
Kerk vernieuwt en dit bord /
opgeschildert 1762 als kerk- /
voogden waren S S Swerms /
T. Jarigs

Onder de wapens:

Seerp Stevens Swerms
Dominicus Gerbrandus Lantinga
Tialling Iarigs

Op 23 september 1999 hebben wij, André A. Buwalda, Meino Buwalda en koster Bauke Bakker, het 10-gebodenbord in de kerk te Longerhouw van zijn plaats gehaald. Aanleiding hiervan was een artikel in het genealogysk jierboekje van 1960, pagina 62.

--> De 'voorkant' van het 10-geboden bord

Hierin stond reeds vermeld dat de 'achterkant' beschilderd moest zijn met wapens van de grietman,de dominee en 2 kerkvoogden. Dit was alles wat er over beschreven stond door de heer K.M. van der Kooi.

In die tijd stond het bord nog opgeslagen achter het orgel in de Hervormde kerk van Schettens. Hier heeft het tientallen jaren gestaan samen met nog een tweede bord, die nu ook in Longerhouw hangt, naast het 10-geboden bord.

Toen in 1987 de kerk van Longerhouw gerestaureerd werd ontstond het idee de 2 genoemde borden naar Longerhouw te verplaatsen en ze hier een nieuwe plaats te geven in het koor.

Zo gezegd, zo gedaan.

Door enige mensen is dit toen geregeld en maar weinig mensen zullen toen beseft hebben wat een schitterend, in uitbundig rococostijl (Lodewijk de XV) van die tijd, 'memoriebord' dit 10-geboden bord eigenlijk was.
Het is namelijk oorspronkelijk afkomstig uit de kerk van Schettens !. Tussen 1757 en 1762 is de kerk bijna geheel opnieuw opgebouwd. 

Toen in 1762 de nieuwbouw van de kerk een feit was, werd, zoals vaker in die tijd, een bord beschilderd met de wapens en namen van de grietman van Wûnseradiel (Wilco, Baron thoe Schwartzenberg en Hohelansberg), de dominee (Gerbrandus Lantinga) en tenslotte de kerkvoogden (Seerp Stevens Swerms en Tialling Jarigs).

In maart 2000 heb ik deze namen verder onderzocht.
Gerbrandus Lantinga was dus de dominee, die echter altijd in Longerhouw woonde omdat daar de pastorie van de beide dorpen stond. Longerhouw en Schettens zijn namelijk na de reformatie op kerkelijk gebied een eenheid geworden die tot op de dag van vandaag nog bestaat (samen met Schraard S.O.W.).

Tialling Jarigs woonde te Schettens volgens de speciekohieren en was een zeer rijke boer. Ook in Longerhouw had hij land.

Seerp Stevens Swerms is een vreemde eend in de bijt. Hij is niet woonachtig geweest in Schettens en Longerhouw, maar in Bolsward !! 
De Swerms-familie kwam uit Harlingen en was een welgestelde familie, waarvan een tak naar Bolsward ging. Seerp was vroedsman van Bolsward.

--> Detailfoto van het bord met de wapens

Allen zullen toen in hoog aanzien hebben gestaan en waarschijnlijk zullen ze financieel ook hebben bijgedragen aan de kosten.

Dit bord heeft waarschijnlijk boven de deuropening gehangen, zodanig dat de wapens bij het binnentreden zichtbaar waren. De andere kant met de 10 geboden, hing dus in de kerk. Ditzelfde verhaal is ook gebeurd in de kerken van Burgwerd en Spannum. 
Pas toen er orgels in de kerk kwamen, moesten de borden het veld ruimen, omdat de ruimte nodig was en dus in de weg hingen. Misschien dat toen het memoriebord naar de ruimte achter het orgel is verhuisd. 

Hierover is nog een studie gaande en in 2000 is er een aflevering van de Keppelstok van de hand van de heer R. Steensma uitgekomen dat speciaal over dit soort borden gaan.

--> Detailfoto van het wapen van Wilco, baron van Schwartzenberg en Hohelansberg. Wapenbeschrijving: Gepaald van acht stukken blauw en zilver.

Nu, in deze tijd van cultuuropleving, zal er een oplossing moeten komen voor dit nieuw ontstane probleem. Het is toch zonde zo'n schitterend bord zo te laten hangen ? In Burgwerd, zei de dominee destijds toen het bord werd ontdekt en de kerkvoogden het wouden omkeren het volgende: 'Zouden wij de wet niet achten ?'

Het verhaal ging hier dat het bord aldaar doormidden zou zijn gezaagd en zodoende het probleem was opgelost van de twee zijden. Echter, waarschijnlijk is de kant met de 10 geboden gewoon opnieuw overgeschilderd op een nieuw bord die ook in het koor is opgehangen.


   

Wapen Seerp Stevens Swerms:

Gedeeld: I. de Friese halve adelaar, komende uit de deellijn, zwart op goud; II. doorsneden: a. in rood een gouden hamei; b. in zilver drie zwarte klavers, geplaatst 2 en 1.

* wapentekening: Rudolf J. Broersma, tekenaar van de Fryske Rie foar Heraldyk *


   

Wapen (Dominus) Gerbrandus Lantinga

Gedeeld: I. de Friese halve adelaar, komende uit de deellijn, zwart op goud; II. in blauw een gouden huismerk, zijnde een paal met een schuinkruis op ongeveer ¼ van de top en onderaan twee steunen en in het midden links een schuinrechtse hanger.

* wapentekening: Rudolf J. Broersma, tekenaar van de Fryske Rie foar Heraldyk *


     

Wapen Tialling Jarigs

Gedeeld: I. de Friese halve adelaar, komende uit de deellijn, zwart op zilver; II. in rood drie zwarte klavers paalsgewijs geplaatst.

* wapentekening: Rudolf J. Broersma, tekenaar van de Fryske Rie foar Heraldyk *


 

 

--> Het helmteken van het wapen van 'Schwartzenberg en Hohelansberg'