De klok van de Hervormde kerk te Longerhouw


* zie ook historie nr. 23

Uitgave kerkvoogdij Longerhouw in 1946:
- nr. 20, Inbrengen klok monumentenzorg 120,--


Uit: De Vrije Fries XIX (19)

Longerhouw.

Eene vrij groote klok, waarop: "Joan Nicolaus Deyck me fecit hornae Anno MDCCXXXXII."

Aan de eene zijde is een wapen, waarvan in de eene helft een halve arend voorkomt, terwijl de andere helft in tweeŽn is verdeeld, boven staat een gans of eend, beneden een omgekeerde 4 met een sterretje in de naar beneden verlengde lijn, zie plaat V. Hieronder staat "Haye Mensonides, dorprechter ontfanger en kerkvoogd tot Longerhouw."

Aan de andere zijde komen de wapens voor van van Aylva en van Schwartzenberg en Hohenlansberg met het onderschrift: "Hoogwelgeborene heer de heer Cornelis baron van Aylva, Grietman over Wonseradeel, Gecommitteerde Staat in het Mindergetal etc. etc." - en  "de Hoogwelgeborene vrouwe Juliana Johanna van Aylva geboore baronesse van Schwartzenberg en Hohenlansberg."

Volgens opname van D. Bartstra te Bolsward.


De vertaling van het latijnse opschrift is: Johan Nicolaas Derck (!) heeft mij gemaakt, Hoorn anno 1742.

De klok is dus in Hoorn gegoten door Johan Nicolaas Derck, die geboren was in 1690 en van 1718-1764 te Hoorn klokkegieter was. (volgens http://www.carillon-museum.nl/register.htm)

Volgens dezelfde bron blijkt het volgende:

1738, De Hoornse klokkengieter Johan Nicolaus Derck levert een klokkenspel aan Gdansk dat scherpe kritiek kreeg van de plaatselijke klokkenist van Nederlandse afkomst. Derck schoot tekort in muziektechnische kennis om een zuiver klinkende beiaard te maken. Al eerder had hij een slechte beiaard voor Kopenhagen gemaakt en niet veel later zou Sint Petersburg volgen.

Genoemde Haye Mensonides, tevens voorvader van de huidige familie Mensonides die nog steeds in Longerhouw woont, was boer aldaar. Hij kwam uit een vooraanstaande familie met chirurgijns en predikanten. Het lag voor de hand, dat toen hij vanuit Tjerkwerd naar Longerhouw kwam, belangrijke posten ging bezetten. Zo was hij dorprechter, ontvanger en kerkvoogd. Het zal deze laatste functie zijn geweest, waardoor hij zijn wapen liet vereeuwigen op de klok (de vogel in het wapen is overigens een zwaan). Haye zal hiervoor flink mee hebben betaald aan de kosten voor het maken van de klok. Hij trouwde 2 april 1724 'op stand' met Baukjen Watses, een dochter van Watse Piers en Renskje Meinerts. Toevallig kwam bij de restauratie van de kerk in 1986 een zerk tevoorschijn van deze Watse. Hieruit blijkt dat ook Watse ontvanger en dorprechter was, echter bij het huwelijk van Haye en zijn dochter was hij niet aanwezig daar hij in 1715 reeds overleden was.

De andere families op de klok zijn zoals gemeld 'Van Aylva & thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg', die echter niet in Longerhouw woonden maar in Hichtum op Wybranda State, waar gedurende vele eeuwen de grietmannen van Wonseradeel hebben gewoond. (zie ook aflevering 22 v/d historiereeks)

Cornelis van Aylva, geboren in 1684, werd in 1701 grietman van Wonseradeel, doordat zijn vader Tjaard toen afstand deed. Op 12 April 1711 trouwde hij met Juliana, dochter van Wilco Holdinga, baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Hun zoon Tjaard van Aylva werd in 1747 grietman van Wonseradeel. Door erfenis ging het ambt in 1758 naar Tjaard zijn neef Wilco, baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Hij was geboren op 28 mei 1738 als zoon van Michael Onuphrius, baron thoe Schwartenberg en Margaretha Maria, baronesse van Ghendt. 
Opvallend detail is dat in de kerk van Longerhouw twee keer het wapen 'thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg' is afgebeeld. Behalve op de klok, ook nog op het memoriebord uit 1762 waar bovengenoemde Wilco zijn wapen kleurrijk liet afbeelden. Dit bord werd in no. 1 van deze reeks echter reeds behandeld. Hieronder de verkorte stamreeks van deze familie.

 

Cornelis van Aylva, Heer van Waardenburg en Neerijnen

Hiernaast afgebeeld Neerijnen

 

 

zie ook: http://www.kasteleningelderland.nl/Kastelen/neerijnen.htm

 

1.  Wilco Holdinga thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. ___ 1664, Anjum, Holdingastate, (zoon van Georg Wilco baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg en Helena Maria thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg ) beroep: Grietman van Barradeel, ovl. 4 Feb 1704. Hij trouwde Fedt Sophia van Goslinga , 26 Apr 1686, in Dongjum, geb. ong. 1666, (dochter van Johan van Goslinga en Fedt Sophia van Cammingha ) ovl. 5 Apr 1727.

                           Kinderen:

                      i       Juliana thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. 1 Feb 1689, ovl. 29 Aug 1770, Hichtum, Wybrandastate.  Zij trouwde Cornelis van Aylva , 12 Apr 1711, geb. 1684, Hichtum, Wybrandastate, (zoon van Tiaert van Aylva en Frouck Huijghis) ovl. 23 Nov 1745, Hichtum. Op de klok van Longerhouw staan de wapens van dit echtpaar.                                

                       ii     Georg Wolfgang baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. 28 Jul 1691, Leeuwarden.

            2.       iii       Jan Sicco Rijksbaron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg geb. 14 Nov 1693.

            3.       iv       Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg geb. 26 Jul 1695.

 

2.  Jan Sicco Rijksbaron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg ,  geb. 14 Nov 1693, ovl. 6 Nov 1757, Rinsumageest. Hij trouwde Elisabeth Helena van Camstra , 14 Aug 1729, in Rinsumageest, geb. 15 Mei 1699, Menaldum, Orxmastate, (dochter van Tjalling Homme van Camstra en Juliana Agatha van Aylva ) ovl. 1 Jul 1752, Namen, kasteel.

                           Kinderen:

                      i      Wilco Holdinga Tjalling Camstra baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. 4 Feb 1738, Veurne of Leeuwarden, ovl. 6 Mei 1800, Leeuwarden, begraven: Jellum. Vanaf 1788 was hij grietman van Wonseradeel. Hij trouwde Christina Helena Geertruida Meckema van Burmania , 30 Nov 1766, geb. 24 Aug 1744, Zwolle, (dochter van Watze Julius Dominicus Bothnia Meckema van Burmania en Belia Brooshooft ) ovl. 21 Apr 1819, Leeuwarden.                

3.  Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. 26 Jul 1695, ovl. 27 Apr 1758. Hij trouwde Margaretha Maria van Gendt , Jun 1726, geb. 29 Okt 1707, ovl. 26 Jan 1766.

                           Kinderen:

                      i       Wilco baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg , geb. 28 Mei 1738, ovl. 12 Apr 1788. Zijn wapen staat op het memoriebord uit 1762 te Longerhouw

.