ARTIKELS


  De rijke Osinga's van Schettens
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 






(1) =
Hier wordt bedoeld Sybrand (red.)

Het dorp Schettens bij Bolsward bewaart een geheim. Er zijn prachtige sporen van een rijk verleden. In mei (1999 red.) zal het dorpenkwartet Wons, Schettens, Longerhouw en Schraard 'Monument van de Maand' zijn. De route langs die dorpen zal als een historische bedevaart aangepakt worden, want elk van de dorpen heeft iets bijzonders. Schettens heeft de Osinga's. 
Schettens ligt vanouds heel bijzonder tussen de Witmarsumervaart en de oude Marnedijk. Het is eigenlijk geen wonder dat bij dit dorp aan de kant van de stad Bolsward een belangrijke state op een dubbel omgracht terrein stond: Osingastate. Gedurende de zestiende eeuw oefenden de Osinga's vanuit deze state hun gezag uit over heel WŻnseradiel, want zij waren er grietman. De Osinga's waren machtig en rijk en kwamen daar ook voor uit door kunstenaars belangrijke opdrachten te verstrekken waarmee ze hun rijkdom en kunstzin konden etaleren.

Door brand verwoest
Seerp van Osinga was al grietman in de eerste helft van de zestiende eeuw. Zijn zoon Jancko kreeg even later dezelfde functie en vervolgens werd diens zoon Seerp weer grietman. Deze vader en zoon overleden beide spoedig en Seerps broer Sybrand kreeg daarna de belangrijke functie in handen. Deze Sybrand schijnt Osingastate kort voor 1600 te hebben verbouwd of vernieuwd in de vorm zoals we de state kennen van de enige afbeelding, een tekening van Jacob Stellingwerf uit 1722. Seerp (1) was ook de laatste Osinga-grietman van WŻnseradiel.
Sybrands dochter Tiempck trouwde met Schelto van Aysma en de state zou enige tijd in handen van de Aysma's blijven. Toen de tekening werd gemaakt woonde er nog een Hotze van Aysma, maar enige jaren later is de state afgebroken om plaats te maken voor een boerderij. En ook die boerderij is enkele malen vervangen en vernieuwd. Tot 1982 stond op het terrein van Osingastate een gigantische stelpboerderij, met liefst drie hooivakken. De statige stelp is door brand verwoest en toen zijn er ligboxenstallen met een bungalow voor in de plaats gekomen. Toch zijn de kunstzinnige sporen van de Osinga's gered en in de nieuwbouw opgenomen. In de voorgevel zitten naast de deur drie fel gekleurde reliŽfstenen. De grote in de vorm van een renaissancenis met de voorstelling van een jager met roer (een groot jachtgeweer) en met een jachthond aan de voeten die een fazant of patrijs in de bek draagt. Twee kleinere stenen vertonen flinke, slankt jachthonden. In de woonkamer is boven de haard een niet opnieuw geschilderde rechthoekige, reliefsteen aangebracht met een jachttafereel: een ruiter zit met een jachthond een hert en een haas achterna in een landschap met suggestieve aanduidingen van veld en bos. De jacht wordt beschenen door een vrolijke zon. De prachtige reliŽfs zijn waarschijnlijk tijdens de vernieuwing van Osingastate in de tijd van Sybrand van Osinga gemaakt. Hij was een man van gewicht die vanaf 1589 grietman was en daarnaast de functie van dijkgraaf vervulde, gedeputeerde van Friesland was, maar ook in de Staten Generaal in Den Haag zitting nam. In die tijd had de familie zo nu en dan beeldhouwer Pieter Claes aan het werk. Deze kunstenaar noemde zich Antiek.

 

 

Mogelijk koos hij die naam omdat hij ook antiekwerker was, een schrijn- of kastmaker voor het fijne beeldhouwwerk in hout, maar de naam kan ook aangenomen zijn omdat hij op de antieke wijze werkte. Dat was in zijn tijd de stijlaanduiding voor wat wij nu renaissance noemen.

Sybrand van Osinga en Pieter Claes Antiek komen we ook in de kerk tegen.

Doodssymbolen
De kerk van Schettens ziet er niet avontuurlijk uit en toch zijn er spectaculaire verrassingen te vinden. De stoelen in het middenpad moeten even aan de kant en de loper opgerold, maar dan ontvouwt zich een grafzerkenvloer van ongekende rijkdom. Die stenen kostten nogal wat, de prijs van een goed huis. Van de kosten zou het halve dorp Schettens kunnen worden gebouwd.
De oudste Osinga-steen is voor Seerp van Osinga -overleden in 1551- en zijn tweede vrouw Jel Heerema. De zerksteen is in 1554 vervaardigd door Benedictus Gerbrandts, de grondlegger va de sublieme renaissancebeeldhouwkunst in Friesland. De kort voor 1600 gehouwen zerk voor Jancko van Osinga en Tiempck van Humalda (overleden in 1583 en 1575) is gemaakt door Pieter Claes. Ook de mooiste steen is van deze beeldhouwer die er in 1621 trots voluit zijn naam in beitelde: Pieter Claes Antiek. Het is dan ook de zerk van de belangrijkste telg van het adellijke geslacht: Sybrand - overleden in 1623 - en zijn vrouw Atke van Aggema die in 1619 overleed. Het is een portretzerk, de overledenen zijn bijna levensgroot  in reliŽf afgebeeld. Bij enkele doodssymbolen is te lezen 'Aenziet de Tijt' en op een mooi tekstbord is een versje te lezen:

So Gy benyd De corte tyt
Die ick heb geleeft
Fliet jolyt Sonder respyt
Die tot Godt begeeft

Er liggen nog meer Osinga-zerken: voor Anna, Gats en Beets; de meeste zijn ook door Pieter Claes Antiek gemaakt.
Een andere zeer opvallende is van een beeldhouwer, van Jacob Douwes. Die is pas in 1639 gemaakt voor het echtpaar Schelte van Aysma en Tiempck van Osinga, overleden in 1637 en 1612. De zerk bezit een zwaar reliŽf en een voor zerken ongewone voorstelling, een grote trofee van trommen, lansen en pieken, vaandels en blazoenen. Met dit echtpaar ging Osingastate in handen van de Aysma's over.
De familie Osinga stierf vrij vroeg uit. Ze heeft sporen nagelaten van grote kunstzinnige waarde.Tijdens de Monument van de Maand-gebeurtenis zal de aandacht op deze adellijke diepte-investering gevestigd worden.

 

Tekst en foto's

Peter Karstkarel

Uit: Friesland Post
April 1999