Groninger kapiteins (1) : Caspar van Ewsum


In deze serie worden de Groninger kapiteins behandeld, die in de 16e en 17e eeuw in het 'Groninger Nassause Regiment' dienden.
Het is een lange rij van vooral adellijke officiers, van wie soms veel bekend is, maar soms ook praktisch niets. 

 


Achtergrond

Casper van Ewsum zag vier jaar voor het begin van de Nederlandse Opstand het levenslicht. Hij stamde uit een vooraanstaand adellijk geslacht dat veel bezittingen en invloed in de Groninger Ommelanden had. Het stamslot Ewsum was al sinds de 14e eeuw gelegen in Middelstum ten noordoosten van de stad Groningen. Later werden aan het familiebezit ook andere kastelen en landgoederen toegevoegd. In 1556 erfde Caspers vader Wigbold II de borg Nienoord, oom Johan de havezathe Mensinge en borg Ewsum en kreeg oom Christoffel de borg Mathenesse bij het dorp Mensingeweer in zijn bezit.

Binnen de familie Van Ewsum dienden talloze telgen als militair. Deze traditie begon al vroeg en is terug te voeren naar de Middeleeuwen. Op zoek naar militair avontuur begaven de broers Onno, Hidde en Johan van Ewsum zich in 1535 op weg naar Münster om daar de Wederdopers te bestrijden die de stad hadden ingenomen. De ketters werden verslagen maar Onno liet hierbij het leven. Ruim tien jaar later trokken de andere twee broers in het leger van Karel V ten strijde tegen de Duitse protestantse vorsten gedurende de Schmalkadische oorlog (1546-1547). Hidde komt hierbij te overlijden en Johan overleeft het ternauwernood. Bij het uitbreken van de Nederlandse Opstand lijken de broers minder enthousiast en houden zich op de achtergrond. In 1581 werd echter één van de jongste broers, Wigbold II, door niemand minder dan Willem van Oranje als kolonel aangesteld. Hij bestreed de Spanjaarden in de Groningse Ommelanden en veroverde in 1584 succesvol de schans Oterdum. Helaas stierf hij, net als zijn zoon Melchior, aan de verwondingen die hij had opgelopen tijdens dit beleg.   

-->  Wigbold II van Ewsum, Groninger archieven  

Zijn andere zoon Casper zou kort daarop het stokje overnemen en werd in 1586 als kapitein binnen het Nassause regiment van Willem Lodewijk van Nassau aangesteld. De pas 18-jarige officier deed zijn best en moet een goede vertrouwensband met zijn bevelhebber Willem Lodewijk hebben opgebouwd. Al drie jaar later vertrouwde de Friese stadhouder na de verovering van de schans Soltcamp deze aan Van Ewsum toe. In 1591 werd de vesting Delfzijl ingenomen en bij de aanleg van nieuwe vestingwerken fungeerde Casper namens Willem Lodewijk als militair toezichthouder. Een jaar later werd de strategische vesting Coevorden veroverd en Casper als commandeur aangesteld. Hij zou deze functie jarenlang succesvol vervullen en wist zelfs het Spaanse beleg van 1593 met succes af te slaan. Hij sloeg een lucratief aanbod van de Spaanse bevelhebber Verdugo af en vernietigde een door de Spanjaarden aangelegde weg door het veen nabij Schoonebeek. Beetje bij beetje wist het Nassause regiment het noorden op de Spanjaarden te veroveren. De kroon op het werk van Willem Lodewijk was de verovering van de stad Groningen in 1594. Ook Casper had veel baat bij het verdrijven van de Spanjaarden. Lange tijd waren zijn familiebezittingen in vijandelijke handen. Nu het gehele noorden bevrijd was en weer tot de opstandige gewesten behoorden, werd op kosten van de stad Groningen en de Ommelanden een een nieuw regiment opgericht. Dit Groninger regiment zou voortaan naast het Friese regiment binnen de Nassause regimenten van Willem Lodewijk dienst doen. De oprichting van het regiment bood nieuwe kansen voor Casper. Als Groninger verliet hij de Friese dienst en kreeg promotie tot luitenant-kolonel binnen het Groninger regiment. Ook werd hij door Willem Lodewijk voorgedragen als drost van Drenthe maar vanwege Drentse tegenwerking kon hij deze functie pas vanaf 1599 gaan vervullen.

Huwelijk
In 1600 trouwde Casper met Anna van der Does (1572-1626). Anna was afkomstig uit een adellijk Leids geslacht en vader Jan van der Does (1545-1604) speelde als bevelhebber een belangrijke rol tijdens het beleg en het ontzet van Leiden in 1574. Gezien het feit dat Caspers zus, Anna van Ewsum, een jaar later in de echt verbonden werd met Steven van der Does is het niet onwaarschijnlijk dat beide families elkaar al langere tijd kenden. Casper en Anna woonden op borg Nienoord maar kochten in 1607 een hof en zomerhuis in de Turftorenstraat in Groningen.

-->  Anna van der Does, detail familieportret, Lakenhal Leiden S9
           

Militaire carrière
Als militair nam Casper deel aan tal van wapenfeiten waaronder de beroemde veldslag bij Nieuwpoort in 1600 en het succesvolle beleg van Groenlo in 1627. In 1631 vond een reorganisatie binnen de Nassause regimenten plaats. Sinds 1595 bestond dit noordelijke leger uit een Fries en Groninger regiment met elk een luitenant-kolonel aan het hoofd. De stadhouder voerde als kolonel van ieder regiment het opperbevel. Vanaf 1631 kwam er een nieuw Fries regiment bij en werden adellijke officieren voortaan als kolonel benoemd.
Casper van Ewsum werd op 29 juni 1633 benoemd als kolonel van het Groninger regiment.
Jacob van Roussel en Ids van Eminga vervulden deze functie binnen de beide Friese regimenten.
In 1639 stierf Casper van Ewsum op 71-jarige leeftijd. Een hoge leeftijd die voor maar weinig militairen gedurende de Tachtigjarige Oorlog was weggelegd.

 

--> In januari 1633 liep Caspar mee in de lijkstatie van de overleden stadhouder Ernst Casimir.
Hij is echter niet afgebeeld omdat hij aan de andere liep. Zijn naam werd echter wel duidelijk vermeld.

Familiewapen

--> Rouwbord van Casper van Ewsum, 1639, kerk Midwolde

Familieleden in het leger:

 

Vaandel

niet bekend

 

Compagnie nr. ?
* Caspar van Ewsum  (*1564-
U1639)
* Kapitein van 1568-1639

* Voorganger: ?
* Opvolger: ?
* Hoogste militaire functie: kolonel
* Woonplaats: Leek
 

Meer informatie:
http://www.mpaginae.nl/Nauta/kapiteins.htm

https://www.groningerkerken.nl/downloads/rouwborden_in_de_kerk_van_midwolde.pdf
https://nl.wikipedia.org/wiki/Nienoord
https://www.lakenhal.nl/nl/collectie/s-9

 



Samen met Jeroen Punt (NMM) proberen we de lijsten van de  compagnies zoveel mogelijk te reconstrueren.

Tot nu verschenen in deze serie:

 

Friese Nassause Regiment

  1. Jacob van Roussel

  2. Adriaen Slijp

  3. Bonefacius van Scheltema

  4. Ludolf Potter

  5. Frans van Roussel

  6. Abbe van Bootsma

  7. Jan Sageman

  8. Juw van Eysinga

  9. Frans van Donia

  10. Lolle van Ockinga

  11. Taecke van Hettinga

  12. Frans van Cammingha

  13. Wigle van Hania

  14. Arent van Arentsma

  15. Wopcke van Herema

  16. Willem van Inthiema

  17. Ids van Eminga

  18. Seerp van Dijxtra

  19. Sybren van Walta

  20. Tiete van Galama

  21. Jacques van Oenema

  22. Sybe van Aylva

  23. Jan van Burmania

  24. Juw van Harinxma

  25. Jarich van Hottinga

  26. Epe van Heemstra

Groninger Nassause Regiment

  1. Caspar van Ewsum