Aysma beginpagina


Van Aysma grafsteen te Beetgum


Het kon natuurlijk niet uitblijven. In aflevering 12 werd de broer van Schelte van Aysma werd behandeld, namelijk Focko van Aysma. Onlangs vernam ik dat in de kerk van Beetgum ook een Van Aysma begraven zou liggen. Een afspraak was snel gemaakt, zodoende kon in oktober deze schitterende kerk bewonderd worden.  Inderdaad ligt hier voor het koor (net als Schelte !!) de zerk van Albert Johans van Aysma en Tietzke Hotzes van Aysma, deze laatste is de zus van Schelte van Aysma. Beide echtgenoten zijn achterneven van elkaar, wat in die tijd wel vaker voorkwam, want haar vader en moeder waren immers ook beide Van Aysma's (zie stamboom aflevering 12). 

Op 29 januari 1623 overleed Tietzke en haar man Albert volgde haar op 2 juni 1648. Een mooie zerk, waarvan de maker echter niet bekend is, dekt hun graf. Hier staan op de 4 hoeken de kwartierwapens; links en rechts bovenaan zijn grootouders en onderaan links en rechts haar grootouders. Heraldisch, dus volgens de regels der wapenkunde, moet je het net andersom zeggen, dus dan is links rechts en rechts links. Volgens die regels moet je altijd vanuit de grafsteen denken. Rechts is volgens deze regels meestal mannelijk en links is dan vrouwelijk. De mooie grafsteen in Schettens met het echtpaar is hiervoor een goed voorbeeld. Dan man ligt heraldisch rechts, maar voor de grafsteen gezien links.

Op de vier hoeken van de grafsteen, zijn zoals veelal toegepast, de kwartierwapen afgebeeld. Dit woord kwartier zit ook in ons tijdstelsel en net als je 4 kwartieren in een uur hebt, heeft dit echtpaar 4 kwartieren van afstamming. Vaak worden hierin de grootouders vermeld, zodat je je (voorname) afstamming kon weergeven. Vaak werden dan de wapens van de grootouders van de man aan de zijde van de man afgebeeld, dus aan de linkerkant en aan de andere zijde die van de vrouw haar grootouders. In het geval van Albert en Tzietzke van Aysma echter, werd de bovenkant van de zerk gebruikt voor zijn grootouders en de onderzijde voor haar grootouders. Heraldisch was het echter wel goed te praten, want de linkerzijde (heraldisch rechts) werd nu gebruikt voor de wederzijdse grootouders van vaderskant en de rechterzijde dus voor de wederzijdse grootouders van moederskant.

Zijn grootouders waren Lieuwe Hessels Lauta van Aysma en Margriet van Arentsma (linksboven) en Albert Gysbertszn. Arentsma en Margriet Willemsdr. Truchses von Waldburg (rechtsboven)

Haar grootouders waren Hessel Hotzes van Aysma en Wybrich van Buma (linksonder) en Schelte Hessels van Aysma en Tjets van Aesgema. (rechtsonder)

De zwart gedrukte familienamen zijn, zoals wel vaker toegepast, onder de kwartierwapens gehakt, zodat je niet de wapens hoefde te kennen. Bij de grafsteen van haar broer Schelte van Aysma en Tiempck van Osinga (die in Schettens) zijn linksboven Aysma-Buma en rechtsboven Osinga-Aebinga van Humalda. Omdat daar de onderste kwartierwapens onder de vloer zitten en dus niet zichtbaar, weten we echter wel dat het de volgende wapens moeten zijn:  Aysma-Aesgema (linksonder) en Aggema-Douma van Oenema (rechtsonder). Bij Schelte staan z'n grootouders dus zoals hieruit blijkt aan de linkerkant.

Het randschrift is als volgt:
Ao 1648 DEN 2 IUNY IS IN DEN HEERE GERUST /
DE EERv EN VOORSIENIGE ALBERT VA AYSMA IN LEVEN MEEDE DEPt STAET VAN /
VRIESLANT OUDT 71 IAEREN Ao 1623 / 
DEN 29 IANNUARI STERF D.E EERBAre DEUGTr TIETZKE VA AYSMA SYN HUISVROv

(De '/' betekent dat die gehele zin aan één kant staat, er zijn in totaal dus 4 zinnen, die gewoonlijk in hoofdletters zijn geschreven, echter sommige woorden zijn dus in kleine letters)

Onderaan de zerk staat een latijns gedicht waaruit moest blijken dat ze hooggeschoold waren. De meeste kerkgangers zullen nooit geweten hebben wat er staat. Ook nu geldt dit waarschijnlijk voor de meesten, echter in die tijd was Latijn een hoofdvak op de universiteit, waar de meeste adellijken naar toe gingen. Er staat:

CONSTANS SYNAERUS PATRIAE DEFENSOR ET ACTOR /
STEMMATIS AYSMANI GLORIA SUMMA VIGOR, /
ALBERTUS TUMULO HOC TEGITUR, QUESTURA PER ANNOS /
GESTA FUIT MULTOS SEDULITATE VIRI /
TER QUOQz  CONTULERANT SUFFRAGIA PLEBIS HONOREM /
ORDINIS; AST SUMMI MENS TENET ASTRA POLI: /
INSCIA IAM MUNDI MUNDANOS NESCIT HONORES, /
(AETHERIS) ABIECTUM GLORIA (NESCIT) HUMUM /

Uit de vertaling blijkt tevens dat Albert niet bepaald bescheiden was:

"Onder deze steen ligt Albert, de hoogste roem en kracht van het geslacht Aysma; een standvastig raadsman, een verdediger en bestuurder van zijn land. Vele jaren bekleedde hij met ijver het ambt van ontvanger-generaal. Ook kozen zijn medeburgers hem driemaal tot volmacht ten Landsdage. Zijn geest was evenwel gericht op de sterren van de hoogste hemelen. Nu heeft hij deel aan de hemelse glorie en kent hij de wereld als het ware niet meer, noch haar eer, noch haar verachtelijk slijk."

Tenslotte ligt in dezelfde grafkelder noch begraven hun zoon Johan van Aysma, want die staat ook midden op de grafsteen vermeldt:

DEN 15 IVNY 1659 STERF..................EDELE MAN /
IOHAN VAN AYSMA CAPITEY OVER EE COMPANIE /
TE VOET COMMANDEVR OVERT GUARNISOE /
TOT EMBDEN OVDT 54 IARE 9 MAENDE /
EN LEYDT ALHIER BEGRAVEN /

 


André A. Buwalda
e-mail: fam.aabuwalda@home.nl
Homepage: www.andrebuwalda.nl
en www.andrebuwalda.nl