Aysma beginpagina


Aysma State

Op de gemetselde palen staat Aysma State (Nieuw Groot Aysma, dit is niet de aloude Aysma state !)


Onderstaand verhaal staat op http://www.menamerdetectorklup.nl/Stinzen%20Menaldumadeel.html

Aysma State
Ligging        
De Aysma State stond in Beetgumermolen, gemeente Menaldumadeel. Net ten oosten van Beetgumermolen, aan de zuidkant van de J.H. van Aysmawei is het terrein waar Nieuw Groot Aysma State stond nog zichtbaar. De toegang tot het weiland is afgesloten met een smeedijzeren hek tussen forse gemetselde palen. De oude (Groot) Aysma State stond enkele honderden meters verder naar het oosten in het gehucht Dijksterhuizen.
Nu heet de weg over deze oude zeedijk officieel Dyksterhuzen en Aysma State stond ten zuiden van deze weg, dus aan de landzijde van de oude zeedijk. Dat duidt erop dat de plek waar deze stins/state heeft gestaan al vr de afsluiting en inpoldering van de Middelzee bewoond werd.
Ontstaan
Het is niet bekend wanneer deze State werd gebouwd.
Geschiedenis
Aysma State, ook wel Groot Aysma genoemd, wordt al door Chr. Schotanus in 1664 vermeld als een zogenoemde 'eigenerfde state' en hoewel het een groot huis geweest moet zijn, heeft het volgens de geschiedschrijvers niet de status van 'Edele State' gehad. Hoewel in de loop der tijden wel leden van de familie Van Aysma tot ridder geslagen zijn en zij de titel Jonkheer en Jonkvrouw droegen, hebben zij onder veel Friese geschiedschrijvers ten onrechte vaak niet de status gekregen die hen toekwam en min of meer het predikaat 'eigenerfde boeren' gehouden. Helaas is maar al te vaak gebleken dat die 'historici' elkaars fouten klakkeloos hebben overgeschreven. Vanaf het midden van de 15e eeuw waren de Van Aysma's in feite afstammelingen van de adellijke familie Lauta uit Wier.

In "Oudheden en gestichten van Friesland" (1723) staat dat onder Beetgum de "vermakelijke buurt Dyxtrahuizen" ligt "daar de erfelijke sloten of stinsen Buwma en Aysma staan". Er is bij beide states geen enkele aanwijzing voor die oorsprong terug te vinden. De "Tegenwoordige staat van Friesland" vermeldt ze als 'eigenerfde staten'.
Bij Aysma State valt op dat er, evenals bij het nabijgelegen Buma State, een in verhouding erg groot deel van het bezit 'nieuwland' was. Dat duidt erop dat de eigenaren van deze states goede zaken hebben gedaan met de aanwinning van buitendijks land. In de Middeleeuwen was het namelijk zo, dat buitendijks land dat was aangewonnen door de eigenaar van de naastgelegen binnendijkse landerijen, automatisch eigendom werden. Vaak zien we daarbij dat er dan binnendijks land werd verkocht of dat er van de binnendijkse landerijen een nieuwe boerderij gevormd werd, waarbij een klein deel van de 'kernlanden' bij de oude boerderij bleven. In het geval van Groot Aysma werd uit de landerijen op het oudland mogelijk een nieuw Aysma gevormd. Dit nieuwe Aysma, dichter bij het huidige Beetgumermolen, werd later ook wel Groot Aysma genoemd, waardoor nu onenigheid bestaat onder historici wr nu eigenlijk het oorspronkelijke Groot Aysma heeft gestaan. Wij houden het op de plek die de in de historie goed onderlegde Wopke Eekhoff daarvoor in zijn atlas aangeeft.

Volgens het "Stamboek van den Frieschen Adel" trouwde Gerben Lauta in 1445 of 1446 met Tiet Herema, weduwe van Hessel Aysma. Zij had Aysma State gerfd van haar eerste man, waardoor deze in het bezit van de Lauta's kwam. Hun zoon Hessel noemde zich Lauta van Aysma en als zodanig staat het geslacht dan ook in het "Stamboek", maar de meeste leden noemden zich eenvoudig Aysma of Van Aysma. Hessel was getrouwd met Tjal Doeckedr. Fons, afkomstig van Klein Fons onder Jorwerd.
In het "Register van den Aanbreng" uit 1511 staat zoon Doecke Hessels van Aysma vermeld als eigenaar "myt susteren ende broederen". De state, groot 53 pondemaat nieuwland en 10,5 pondemaat oudland, huis en 'hornleger' was toen dus onverdeeld familiebezit.

Doecke had vrijwel zeker geen kinderen, want na hem woonde zijn broer Hotthye (Hotse) Hessels van Aysma op de state, in ieder geval van 1529 tot 1543. Ook broer Gerben, prior van het klooster Anjum onder Berlikum, was mede-eigenaar evenals broers Schelte en Lieuwe en zusters Tieth en Lolck.
Hessel Hotzes van Aysma, zoon van Hotthye Hessels, was gedeputeerde van 1558 tot 1566 en woonde tot aan zijn dood in 1566 op Aysma State. Zo ook diens zoon Hotze (1550-1603), die gedeputeerde van de Admiraliteit van Harlingen was. Bij zijn dood was het goed 79 pondemaat groot. In de beschrijving van zijn inboedel werd ook enig wapentuig vermeld: "een helleboorde (een piek met een dwarsbijl); een slechte (= gewone) dolk; een vrij schoot harnasch, voor achter craege ende stormhoedt; een pistolet met een holster, een cuyck bant tot harnasch". Dat zal hij als geus vast en zeker regelmatig nodig gehad hebben.

Na de dood van Hotze werd Schelte Hothjes van Aysma eigenaar, maar hij heeft zelf Aysma State niet bewoond. Na zijn dood vestigde zijn weduwe, Tjemck Sybrensdr. van Osinga, zich op de state en bleef daar tot haar dood in 1653 wonen.
Als laatste Aysma-eigenaar wordt vaak Albert Johanneszn. van Aysma vermeld, die in 1640 eigenaar werd door zijn huwelijk met zijn achternicht Tzietscke Hottjedr. van Aysma. Dat blijkt echter niet te kloppen.

Na de dood van Albert is Hotze Hessels van Aysma (mede-)eigenaar, in ieder geval tot 1681. Hotze kocht op zeker moment het aandeel dat zijn zuster Jeltje in de state had. Dat deel was ongeveer nderde van het totaal. Hotze was dus toen voor minstens tweederde eigenaar. Van 1681 tot na 1700 was zijn weduwe, Anna Melledr. Broersma, eigenaresse van de state. Zij werd opgevolgd door Schelte Hotzes van Aysma, die overleed in 1708. Hij was getrouwd met Anna Ida Spruyt. Aysma State was blijkbaar een prettig huis voor een weduwe, want hoewel hun zoon die zich Hotze van Aysma van Lauta noemde, eigenaar werd, bleef moeder Anna tot haar dood in 1738 op de state wonen.

Door gebrek aan literatuur en tekeningen, is er helaas weinig van de bouwhistorie bekend.
Bewoners        ca 1430 Hessel Aysma, getrouwd met Tieth Herema
1445 Tieth Herema (wed. Aysma) trouwde met Gerben Lauta uit Wier
ca 1470 Hessel Lauta van Aysma (geboren ca. 1450) en Tjal Doeckedr. Fons
1511 - 1529 Doecke Hessels (Lauta) van Aysma
1529 - 1543 Hotthye Hessels (Lauta) van Aysma (broer van Doecke)
1543 - 1566 Hessel Hotthyes van Aysma en Wybrich van Buma
1566 - 1603 Hotze Hessels van Aysma
1603(?) - 1637 Schelte Hothjes van Aysma
1637 - ? Tzietscke Hotthjedr. van Aysma, getrouwd met Albert Johanneszn. van Aysma
- 1653 bewoonster: Tjemck Sybrensdr. van Osinga, wed. Schelte van Aysma
? - 1681 Hotze Hessels van Aysma (kocht het aandeel van zijn zuster Jeltje in Aysma state)
1681 - na 1700 Anna Melledr. Broersma, wed. Hotze van Aysma
na 1700 - 1708 Schelte Hotzes van Aysma, getrouwd met
1708 - 1738 Anna Ida Spruyt
1708 - 1774 Hotze van Aysma van Lauta, zoon van Schelte en Anna