Friese kapiteins (46) : Hessel Hotzes van Aysma


In deze serie worden de Friese kapiteins behandeld, die in de 16e en 17e eeuw in het 'Friesche Nassause Regiment' dienden.
Het is een lange rij van vooral adellijke officiers, van wie meestal nog niet eerder een minibiografie is verschenen.

 


Achtergrond
De familie Van Aysma behoorde oorspronkelijk tot de eigenerfde families en hun stamhuis Aysma State stond in Beetgum.
Door huwelijkspolitiek werden ze opgenomen in de Friese adel.
Tieth van Herema trouwde Hessel van Aysma, maar na zijn (vroege) overlijden hertrouwde ze met Gerben Lauta. Uit haar eerste huwelijk verkreeg zij Aysma State, die later overging op haar zoon uit het tweede huwelijk: Hessel Lauta van Aysma.
Dit betekent dat de familie Van Aysma feitelijk van de de adellijke familie Lauta afstamt. Veel afstammelingen hebben zich dan ook Lauta van Aysma genoemd, alhoewel dit zeker niet consequent gebeurde. Sterker nog: de naam Lauta verdween als zelfstandige familienaam in het geheel en de meeste nakomelingen gingen zich alleen Van Aysma noemen.

Hessel werd omstreeks 1580 geboren als zoon van Hotze Hessels van Aysma (ong. 1550-1603) en Lolck Scheltesdr. van Aysma (1553-1593).
Zijn vader, die lid was van de Admiraliteit van Dokkum, bewoonde de aloude familiestate Aysma State te Beetgum en de kans is groot dat hun kinderen hier werden geboren.
In 1601 studeerde Hessel aan de universiteit van Franeker.

Op 12 oktober 1634 trouwde Hessel met de edelvrouw Trijn Sijbrensdr. van Walta.
Zij was een dochter van de kapitein Sijbren van Walta en Tjets van Holdinga, die op het gehucht 'De Vlaren' bij Bozum woonden.
Trijn was eerder gehuwd met kapitein en de latere grietman Gijsbertus Arents van Arentsma (1597-1631). Ook haar tweede man, onze Hessel van Aysma, overleed kort na het huwelijk, waarna ze opnieuw huwde met grietman Johan van Aylva.
Zij woonden te Oudkerk, vermoedelijk op De Klinze.

Uit het huwelijk van Hessel en Trijn werd slechts één zoon geboren, die naar zijn kort tevoren overleden vader werd vernoemd.
Deze Hessel junior, geboren in 1637, trouwde later met Hester van Loo. Hij liet later het nog bestaande Aysma State in Oudkerk bouwen, nu bekend onder de naam De Klinze.

Militaire carrière
Op 16 mei 1616 werd Hessel aangesteld als vaandrig in de compagnie van kapitein Frans van Humalda, welke overigens met een Van Osinga uit Schettens was gehuwd net als Hessel zijn bekende broer, Schelte van Aysma.
Hierna zal hij ongetwijfeld luitenant zijn geweest, maar deze benoeming is (nog) niet gevonden.
Op 1 juli 1625 wordt hij benoemd tot kapitein van de compagnie van de kort daarvoor overleden sergeant-majoor Jan Sageman uit Bolsward.

In 1628 zat Hessel met zijn compagnie in de Ommerschans, maar werd toen gelast om zich naar Bedevoort te verplaatsen.
In 1630 moest hij kapitein Slijp te hulp schieten, die in Hattem wel wat hulp kon gebruiken aangezien de Spaanse vijand dreigde het gebied te veroveren.
In 1632 was hij aanwezig bij het beleg van Maastricht, waar zijn luitenant Rienck van Sytzama op 8 oktober kwam te overlijden.
Ook werd daar van een soldaat van hem het hoofd door een kanon eraf geschoten, aldus de kroniekschrijver en kapitein Poppo van Burmania.

In januari 1633 liep Hessel mee in de lijkstatie van de overleden Friese stadhouder Ernst Casimir.
Later dat jaar lag hij in garnizoen te Bolsward.
In 1635 kreeg hij orders om van Sneek naar de Langackerschans te marcheren, waar hij als (derde) Commandeur werd aangesteld.
Opvallend is dat juist zijn broer Schelte hiervan de eerste Commandeur was geweest, waarna die drie jaar lang door de Groninger kapitein Ernst van Isselmuden werd opgevolgd. Volgens de overeenkomst tussen Friesland en Groningen werd deze belangrijke functie telkens beurtelings ingevuld door Friese en Groninger kapiteins.
In 1636 overleed Hessel en de kans is dan ook aanwezig dat hij in de Langackerschans is overleden.

--> tekening van de Langackerschans  (door I. Blaeu getekend in 1649, Beeldbank Groningen)


Familiewapen
 

--> familiewapen Lauta van Aysma (Stamboek van den Frieschen Adel)

Adelserkenning
In 1825 verkregen twee leden van deze familie de adellijke titel jonkheer, omdat ze konden aantonen dat de Aysma's tot de oude Friese adel behoorden.
Bij Koninklijk Besluit van 9 mei 1825 werden Jacob Lauta van Aysma en zijn broer Adriaan Hendrik Lauta van Aysma opgenomen in de Nederlandse adel. Hierbij hoorde ook een afbeelding van het familiewapen te worden overlegd. Zij lieten een nieuw wapen registeren, waarin de twee wapens van Lauta en Aysma werden gecombineerd tot één nieuw wapen, die alleen door hun nakomelingen mochten worden gevoerd.

Bijdrage in Album Amicorum

--> bijdrage van Hesselus ab Aysma, gemaakt in mei 1604  in het Album Amicorum van de latere 'dr' Suffridus Saarda.
Tegelijk schreef ook zijn broer Focke een bijdrage in hetzelfde album.

Doodsbaar
In het koetshuis van Fogelsangh State te Veenklooster, hangt een grote en zware doodsbaar. Deze is oorspronkelijk afkomstig van De Klinze te Oudkerk, maar is in de 20e eeuw overgebracht naar Veenklooster.
Het heeft drie wapens op de zijkant, namelijk die van Aysma en Walta en daartussenin het wapen van Sminia.
Blijkbaar heeft deze baar toebehoort aan Hessel van Aysma en Trijn van Walta, die toen te Oudkerk woonden.
Het familiewapen van Sminia is zichtbaar later aangebracht en omdat zij de nieuwe eigenaren van de Klinze waren zullen zij deze baar nog vaak hebben gebruikt.

 

 

--> de wapens op de Aysma lijkbaar (eigen foto).

Familieleden in het leger

Vaandel

niet bekend.

 

Compagnie nr. 6
* Geb. ong. 1580-
U1636
* Kapitein van 1625-1636

* Voorganger: Jan Sageman
* Opvolger: Adamus van Loo

* Hoogste militaire functie: kapitein
* Woonplaats: Oudkerk (vermoedelijk De Klinze)

 

Bronnen / meer informatie
http://www.mpaginae.nl/Nauta/kapiteins.htm

http://www.stinseninfriesland.nl/AysmaState.htm
http://www.mpaginae.nl/At/EC1633.htm
http://digicollectie.tresoar.nl/item.php?object=253&item=1
https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/298256db-04cd-c9d7-e65f-5c05d21496d2
http://buwalda.blogspot.com/2017/06/doodsbaar-van-hessel-van-aysma-te.html

 



Samen met Jeroen Punt (NMM) proberen we de lijsten van Friese compagnies zoveel mogelijk te reconstrueren.
 

Friese Nassause Regiment
Kapitein

  1. Jacob van Roussel

  2. Adriaen Slijp

  3. Bonefacius van Scheltema

  4. Ludolf Potter

  5. Frans van Roussel

  6. Abbe van Bootsma

  7. Jan Sageman

  8. Juw van Eysinga

  9. Frans van Donia

  10. Lolle van Ockinga

  11. Taecke van Hettinga

  12. Frans van Cammingha

  13. Wigle van Hania

  14. Arent van Arentsma

  15. Wopcke van Herema

  16. Willem van Inthiema

  17. Ids van Eminga

  18. Seerp van Dijxtra

  19. Sybren van Walta

  20. Tiete van Galama

  21. Jacques van Oenema

  22. Sybe van Aylva

  23. Jan van Burmania

  24. Juw van Harinxma

  25. Jarich van Hottinga

  26. Epe van Heemstra

  27. Damas van Loo

  28. Douwe van Andringa

  29. Rienck van Dekema

  30. Ruurd van Feytsma

  31. Binnert van Heringa

  32. Wybren van Roorda

  33. Johan van Bonga

  34. Idzart van Grovestins

  35. Frans Aebinga van Humalda

  36. Hans van Oostheim

  37. Jan van Idsaerda

  38. Gosewijn van Wiedenfelt

  39. Tjalling van Sixma

  40. Georg Frederick thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg

  41. Doecke van Hemmema

  42. Philip van Boshuizen

  43. Harmen van Wonsdorp

  44. Willem van Haren

  45. Douwe van Glins

  46. Hessel van Aysma

Friese Nassause Regiment
Luitenant

  1. Rienck van Sytzama

 

Groninger Nassause Regiment
Kapitein

  1. Caspar van Ewsum

  2. Boiocko van der Wenghe

Hoogduitse Nassause Regiment
Kapitein

  1. Nicolaas van Boringer