ARTIKELS


Het Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden van A.J. van der Aa
Geschreven tussen 1839 en 1851

Aardrijkskundig woordenboek van Abraham Jacob van der Aa (Amsterdam 6 dec. 1792 - Gorinchem 21 maart 1857), dat tussen 1839 en 1851 in 13 delen verscheen.


LONGERHOUW, of Langerhove, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, arr. en 2 1/2 u. W. ten N. van Sneek, kant. en 1/2 u. N. W. van Bolsward, N. van de Makkumervaart op Bolsward, niet verre van de Exmorsterzijl, Z. van den rijweg en oude vaart naar Schaard.

Men telt er 10 h. en 90 inw., die meest in de veeteelt hun bestaan vinden.

De Herv., die er 80 in getal zijn, behooren tot de gem. Longerhouw-en-Schettens, welke hier eene kerk heeft, die voor de reformatie een inkomen had van 110 goudgul. (160 guld.). Ook bestond er eene prebende van 40 goudguld., (65 guld.), welke voor den Koster was.

De Doopsgez., welke men er aantreft, worden tot de gem. van Bolsward gerekend.

De R. K., die er wonen, behooren tot de stat. van Makkum.

Men heeft in dit d. geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Schettens.

LONGERHOUW-EN-SCHETTENS, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Harlingen, ring van Makkum.

Men heeft er twee kerken, als: eene te Longerhouw en eene te Schettens, en telt er 200 zielen, onder welke 60 Ledematen.

 

SCHETTENS, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, arr. en 3 u. W. N. W. van Sneek, kant. en 1 u. N. W. van Bolsward, aan de Witmarsumer-vaart. Men telt er in de kom van het d. 18 h. en 88 inw., en met het daartoe behoorende buurtje Bruindijk, 26 h. en ruim 140 inw., die meest in de veeteelt hun bestaan vinden.

De Herv., die er 120 in getal zijn, behooren tot de gem. Longerhouw-en-Schettens, welke hier eene kerk heeft, met eenen toren, doch zonder orgel. Deze kerk, moest vr de Reformatie aan den Proost van de St. Janskerk te Utrecht, 8 schilden (11 guld. 20 cents) betalen.

De 10 Doopsgez., die er wonen, behoren tot de gem. van Bolsward. - De 15 R. K., die er gevonden worden, worden tot de stat. van Bolsward gerekend. - De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 30 leerlingen bezocht.

 

 

OSINGA, Osingha, Ozinga of Oosinga, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, arr. en 3 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 u. N. W. van Bolsward, 1/4 u. Z. van Schettens, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenwoning. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 37 bund. 85 v. r., worden thans in eigendom bezeten door den Heer H. J. Lycklama Nyeholt, woonachtig te Bolsward.

Op deze state woonde vroeger Jonkheer Sybrand Osinga, die de grietenij Wonseradeel, door de verbeteringen aan haren waterstaat, groote diensten bewees.

 

 

FILENS, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, arr. Sneek,  kant. Bolsward, 1/4 u. N. van Schettens, 1/4 u. van Witmarsum, waartoe het behoort; met 3 boerenplaatsen, bewoond door 20 inw.

 

SCHRAARD, in het oud Friesch Schraderwart, Scaedauwert, Scadaart of Schaduwaert, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, arr. en 3 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. W. van Bolsward. Men telt er 42 h. en 250 inw., die meest in veeteelt hun bestaan vinden.

De inw., die allen Herv. zijn, onder welke 60 Ledematen, maken eene gem. uit. welke tot de klass. van Harlingen, ring Makkum, behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Godefridus Sopingius, die in het jaar 1597 herwaarts kwam, en in het jaar 1603 naar Bolsward vertrok. De pastorie plagt 100 goudgulden (150 guld.) en het vikarisschap 70 goudgulden (105 guld.) op te brengen. Aan den Proost van St. Janskerk te Utrecht werden 12 schilden (16 guld. 80 cents) betaald. De kerk heeft eenen toren, doch geen orgel. Vr aan de kap van een oud vervallen gestoelte in deze kerk, eertijds aan het geslacht van Aylva toebehoord hebbende, leest men dit zonderlingen Latijnsche opschrift:

In patria Bacchus puerili aetate triumphum

Ducit, et ex heder serta virente gerit;

Net portatur equis, sed onus matresque virique

Dum subeunt, late tympana rauca sonant.

(d. i. Bacchus kwam in zijne jeugd in zegepraal in zijn vaderland, en droeg een krans van groene veil: hij werd niet door paarden gedragen, maar de vrouwen en mannen gingen onder hem gebukt, terwijl de klank der schorre trompetten heinde en verre gehoord werd).

Weleer lag hier eene state Aylva, waarop woonde Sjoerd Aylva die benevens Tjerk Walta van Tjerkwerd, Douw Hiddema van Pingjum, en Dooitse Bonga van Kimswerd, het Friesche leger voor Franeker gedood, toen, in het jaar 1500, aldaar de jonge Hertog van Saksen belegerd werd. In het jaar1508 verdronk deze hier ter plaatse in eenen hoogen watervloed, op den 20 September, den vierdag der beroemde overwinning weleer door de Friezen, in den jare 1345 op de Hollanders, bij Stavoren behaald. Doch deze vierdag, door de Saksers afgeschaft zijnde, meende de, wel godsdienstige, doch bijgeloovige Friezen, dat hun die watervloed, om het afschaffen van dat jaarfeest, als eene straffe was overgekomen, waarom zij van de Saksers de vernieuwing daarvan verzochten, en ook verkregen.

SCHRAARDER-VAART (DE) of de Oude-Vaart, water, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel; loopende van de d. Schraard in eene zuidoostelijke rigting naar Bolsward.

SCHRAARDER-ZIJL, sluis, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Wonseradeel, 20 min. Z. van Schraard. - Door deze sluis komt eene vaart door den Binnendijk in het Makkumer-meer.