Bruggen te Schettens

De Schettensertille

Brug 'de Tille' anno 2004. (foto L. Spijksma)

De brug bij het landweggetje naast de boerderij van de familie Witteveen, wordt nog steeds door sommigen 'De Tille' genoemd. Ook dit blijkt al een oude naam te zijn.  Ik vond in de kerkvoogdij boeken de volgende posten, in zogenaamde caroliguldens gesteld:

6 maart 1724 Uitgaaf 12:8:0 Den 6 Maartij heeft de Rendant betaalt voor de saate van Tomas Doijmes bewont, van matrialen hout spikers en tier voor en gebruik van de tille tot Schettens.
16 mei 1737 Uitgaaf  41:13:0 Nog heeft de kerkvoogd Sijbren Pijters de Wijte van de kerkesaate in de buiren uitgeschooten en betaald tot het opmaaken van de niuwe tille en eenige jaaren reeperatie voor een vijfde part van tweehondert gulden, vier stuivers agt pingen
15 mei 1755 Uitgaaf 4:5:0 Aen Doekele Sieberens gevalideert vier guld: vijf st: 't geen siene had betaald, aen de ontfanger Sioerd de Wiete, wegens reperatie aen de tille
2 mei 1768 Uitgaaf 13:8:0 Den 2 Maij wijders door den Rendant gevalideert aan Durk Hettes en somma van Dartien Car.gulden agt stuijvers voor leverantie van ried, roop, en voor de tille.
22 aug. 1791 Uitgaaf 4:10:0  betaald 'weegens het quota der mandelige Tille, voor de kerkeplaats'
1853 Uitgaaf 10,52 Betaald aan Sjoerd F. Hidma wegens onderhoud van de Schettenser tille
1856 Uitgaaf 5,36 Aan J.W. Boorsma, wegens aandeel van onderhoud der Tille te Schettens (voor 1/5)
1857 Uitgaaf 127,-- Betaald aan H. Bergsma 'wegens 1/5 gedeelte van de kosten wegens het maken van een nieuwe tille'
1876 Uitgaaf 43,77 Aan K. Roedema, wegens timmeren de brug bij het fort en tille
1881 Uitgaaf  13,97 Aan K. Roedema, vijfjarig onderhoud der tillen over de Witmarsumervaart

Uit deze posten blijkt dat de 'kerkezate,  bezwaard was met 1/5 deel van het onderhoud van de tille. Deze 'kerkezate' oftwel boerderij van de kerk, stond in de buren van Schettens waar nu ongeveer het dorpshuis staat. Omdat bij deze sate ook land hoorde dat over de Witmarsumervaart lag, had het belang bij een goede verbinding. Zo zullen er wellicht vijf eigenaren van boerderijen zijn geweest die de kosten van het onderhoud deelden. Bij het los verhuren van een stuk land, die oorspronkelijk bij de kerkezate hoorde, werd dit nogmaals bevestigd. Dit staat in de zogenaamde 'conditien' oftewel voorwaarden voor verhuring. Overigens bleven deze lasten voor de kerkvoogdij en worden ze niet vermeld in de hierna opgemaakte huurcontracten 

1850 - Conditien waarop de Kerkvoogden der Hervormde Gemeente van Schettens presenteeren te verhuren de navolgende perceelen vastigheden aan gemelde Kerkvoogdij behoordende en allen gelegen te en onder den dorpe Schettens als:
... 
Ten Vierden.
Twee bunders tachtig roeden twintig ellen greidland, bekend ten kadaster van de Gemeente Witmarsum in Sectie C nr. 365 (genaamd zeven pondematen) hebbende ten noorden S. Scheepsma, ten oosten dezelve, ten zuiden Douwe Tjeerds en ten westen Scheepsma, moetende dit perceel onderhouden een dam liggende aan het land bij Tjeerd de Jong ingebruik, waarvan thans huurder is Willem Beekes Haanstra.
....
ten vijfden. 
Twee bunders negen en vijftig roeden zestig ellen weiland, ten kadaster van de Gemeente Witmarsum bekend in Sectie C nr. 382 (genaamd de zespondematen) hebbende tot naastleger zelf ten oosten, Pallandt ten zuiden, Douwe Tjeerds ten westen, Scheepsma ten noorden; zijnde dit perceel belast met het onderhoud van twee dammen, een aan het land van Pallandt en een aan dat van Douwe Tjeerds de Jong, terwijl het zelve met het vorige vierde perceel te zamen mede bezwaard is met een vijfde van het onderhoud der Schettensertille dat ten laste van verhuurders verblijft en is hetzelfe thans in gebruik bij Gadse Piers de Boer.

In 2000 is de Tille ook aangepast aan de elfstedenroute en is dus op 2,5 meter vaarhoogte gebracht. Men heeft toen het betondek simpelweg herplaatst op de verhoogde walkanten. Hiervoor was de hoogte ongeveer 50cm. Oudere gegevens zijn mij niet voorhanden. Volgens een encyclopedie is een tille een 'kleine hoge brug', wat in Schettens in ieder geval nu weer klopt.


In april 1968 stond er een artikel in de Bolswarder Nieuwsblad, toen de brug vervangen werd.

tille (een kleine hoge brug)  (volgens http://members.chello.nl/~t.vanderleij/html/kolpomp.html)

Een til is de gewestelijke (Groningse) naam voor een (van oorsprong vaste) brug. Het woord betekent: plank (vergelijk duiventil).
Een til was van hout en werd vroeger bij het begin van de winter afgebroken, om de onderdelen droog te kunnen bewaren. In het voorjaar werden de planken weer teruggelegd.

In het register van het Winsumer- en Schaphalsterzijlvest van 1755 en 1757 staat:

Dat de tillen (...) sijnde batten, soodra bij nat winterweer de wegen onbruikbaar zijn, worden opgenomen (...)
(bat = plank)

Een brug werd beschouw als een vaste oeververbinding, die het hele jaar kon worden gebruikt. In de loop van de tijd zijn de tillen "bruggen" geworden, waarbij de naam til is blijven bestaan. Er zijn zelfs enkele plaatsnamen die weer naar de lokale brug zijn genoemd.

http://www.stellingwerven.dds.nl/index19e/grvp/veldnamen1.htm

Een tille is oorspronkelijk een klein bruggetje over een sloot. Soms een enkele plank over een smal water. Later in sommige streken ook een brug over een breed water, hetzij van hout, hetzij van steen